Rodi

Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn

(Afbeelding: aangeleverd)

Miskend genie

Enkele maanden geleden schreef ik over de leraar wis- en natuurkunde aan de Hoornse Rijks HBS, Henri Naber. In de jaren twintig van de vorige eeuw voer hij met zijn eenpersoonsduikboot door de Hoornse wateren. Zijn leven lang vocht hij voor eerherstel van zijn grote voorbeeld, de door de academische wereld miskende, zeventiende eeuwse Alkmaarse uitvinder Cornelis Drebbel. Ook Naber voelde zich door zijn academische collega’s en die uit de onderwijswereld niet serieus genomen. Deels onterecht, want hij had wel degelijk zeer oorspronkelijke ideeën die zelfs zijn hoogleraren niet altijd begrepen. Maar zijn recalcitrante karakter speelde hem meer parten. Naber was een allesbehalve makkelijk mens. Voortdurend deed hij proeven en dacht nieuwe dingen uit. Aan het begin van de eeuw legde hij in een artikel in het Weekblad voor Muziek uit, dat de sirene van Cagniard-Latour en Helmholtz, waarmee in de natuurkunde de trillingen van een muzieknoot gemeten kunnen worden, door het regelen van het toerental op basis van een logaritmische berekening, gebruikt kan worden als muziekinstrument. Met de sirene die hij bedacht konden hoge en lage tonen worden geproduceerd, die je luider en zwakker kon laten klinken en was het tevens mogelijk staccato of legato te spelen. Naber is met dit idee zijn tijd ver vooruit. Omdat niemand ooit nog de tonen van een elektronisch muziekinstrument had gehoord, vond men het geluid en het instrument dat hij bouwde afschuwelijk. Het idee alleen al: muziek zonder menselijke emotie voortgebracht. Vermoedelijk daarom is niemand in zijn sirene geïnteresseerd. Wel weet hij enkele medestanders te vinden, waaronder musici van naam, maar het groepje avant-gardisten blijft in omvang beperkt. Te beperkt helaas. Ook bij de Hoornse Concertvereniging Johan Messchaert zoekt Naber steun voor zijn, zoals hij zelf schrijft ‘muziekinstrument van de twintigste eeuw.’ De concertvereniging, genoemd naar Hoorns grootste zanger van wie een buste in het Noorderplantsoen staat, staat huiverig tegenover het ‘jankorgel’ zoals de ‘tooverfluit’ neerbuigend wordt genoemd. Anderen vinden de sirene net een zingende zaag. Om klachten over zijn luidruchtige geluidsexperimenten voor te zijn is Naber vaak met zijn sirene bij de Vluchthaven in de weer. De demonstratie voor de leden van de concertvereniging is geen succes. Een herhaling komt er niet. Ook niet na lovende woorden van het hoofd van gemeenteschool no. 3, de heer Janssen, die begeleid door de sirene een lied met zijn leerlingen ten gehore bracht. Wel demonstreert Naber zijn sirene op de Jaarbeurs in Utrecht en voor de Hilversumse Draadloze Omroep – zie foto – en in het deftige Scheveningse Kurhaus. Maar verder heeft de sirene van Naber het helaas nooit gebracht. Het duurde nog tot de jaren vijftig eer een van de grote twintigste-eeuwse Nederlandse componisten en de grondlegger van de elektronische muziek in ons land, Henk Badings, in de geluidsstudio’s van Philips onderzoek deed naar de toepassingsmogelijkheden van elektronische geluidsbronnen, en componisten als Stockhausen en Boulez de oneindige mogelijkheden van de elektronische muziek ontdekten. Een uitvinder kan zijn tijd te ver vooruit zijn. Dat trof Naber, net als zijn grote voorbeeld Cornelis Drebbel. Het had zomaar gekund: Hoorn de bakermat van de elektronische muziek! Maar profeten worden in eigen stad niet geëerd.
Egbert Ottens

Artikel geplaatst op zondag 10 september 2017 - 06:00

Foto's




Reacties (0)


Reageer

Column carrousel
Column Carrousel - Wally Ooms De pijp aan Sint Maarten gevenTussen al het Sinterklaasgeweld, dat tegenwoordig het hele jaar voortduurt en de zich al in de zomermaanden aandienende Kerstmis trippelt nog een klein, teder en onschuldig fenomeentje: Sint Maarten. De oorsprong ervan is volstrekt onduidelijk en inmiddels irrelevant. Het is er gewoon. Als stadsjoch met... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn KogelvangerJe zou het niet denken, maar ooit, in de laatste decennia van de negentiende eeuw, was Hoorn het centrum van de schietsport in ons land. Bovendien kende de schietsport in Hoorn meer verenigingen dan er nu voetbalverenigingen zijn. Zes wel te verstaan, waarvan twee voor de jeugd. Okay: de voetbalclubs... Column Carrousel - Wally Ooms Zeemansgraf op het landIn het diep in de bossen verscholen plaatsje Kibbelveen kwamen onlangs enkele leden van de Drentse Progressieve Doodgravers (DPD) bijeen om samen met enkele vertegenwoordigers van hun westerse evenknie een heikel punt te bespreken: de alsmaar stijgende kosten van begraven en cremeren. Dat werd een steeds groter... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Het A4-tjeEen andere column ditmaal dan u van mij gewend bent; eentje in het kader van het verspreiden van nutteloze kennis. Over het A4-tje. Voor ons tegenwoordig de meest normale zaak. ‘Zet het even op een A4-tje voor mij,’ is een inmiddels gevleugelde uitdrukking. Voor deze Columncarrousel is het A4-tje... Column Carrousel - Wally Ooms Nederlandse bouwvakkers terzijde geschovenBij de uitbreiding van het nabije winkelcentrum wil ik nog wel eens stilstaan om het verloop van de werkzaamheden te aanschouwen. Niet alleen valt de manier van bouwen daarbij op - het deed me sterk denken aan de opbouw van de kermis - maar zeker ook de... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Miskend genieEnkele maanden geleden schreef ik over de leraar wis- en natuurkunde aan de Hoornse Rijks HBS, Henri Naber. In de jaren twintig van de vorige eeuw voer hij met zijn eenpersoonsduikboot door de Hoornse wateren. Zijn leven lang vocht hij voor eerherstel van zijn grote voorbeeld, de door de...