Rodi

Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn

(Afbeelding: aangeleverd)

Miskend genie

Enkele maanden geleden schreef ik over de leraar wis- en natuurkunde aan de Hoornse Rijks HBS, Henri Naber. In de jaren twintig van de vorige eeuw voer hij met zijn eenpersoonsduikboot door de Hoornse wateren. Zijn leven lang vocht hij voor eerherstel van zijn grote voorbeeld, de door de academische wereld miskende, zeventiende eeuwse Alkmaarse uitvinder Cornelis Drebbel. Ook Naber voelde zich door zijn academische collega’s en die uit de onderwijswereld niet serieus genomen. Deels onterecht, want hij had wel degelijk zeer oorspronkelijke ideeën die zelfs zijn hoogleraren niet altijd begrepen. Maar zijn recalcitrante karakter speelde hem meer parten. Naber was een allesbehalve makkelijk mens. Voortdurend deed hij proeven en dacht nieuwe dingen uit. Aan het begin van de eeuw legde hij in een artikel in het Weekblad voor Muziek uit, dat de sirene van Cagniard-Latour en Helmholtz, waarmee in de natuurkunde de trillingen van een muzieknoot gemeten kunnen worden, door het regelen van het toerental op basis van een logaritmische berekening, gebruikt kan worden als muziekinstrument. Met de sirene die hij bedacht konden hoge en lage tonen worden geproduceerd, die je luider en zwakker kon laten klinken en was het tevens mogelijk staccato of legato te spelen. Naber is met dit idee zijn tijd ver vooruit. Omdat niemand ooit nog de tonen van een elektronisch muziekinstrument had gehoord, vond men het geluid en het instrument dat hij bouwde afschuwelijk. Het idee alleen al: muziek zonder menselijke emotie voortgebracht. Vermoedelijk daarom is niemand in zijn sirene geïnteresseerd. Wel weet hij enkele medestanders te vinden, waaronder musici van naam, maar het groepje avant-gardisten blijft in omvang beperkt. Te beperkt helaas. Ook bij de Hoornse Concertvereniging Johan Messchaert zoekt Naber steun voor zijn, zoals hij zelf schrijft ‘muziekinstrument van de twintigste eeuw.’ De concertvereniging, genoemd naar Hoorns grootste zanger van wie een buste in het Noorderplantsoen staat, staat huiverig tegenover het ‘jankorgel’ zoals de ‘tooverfluit’ neerbuigend wordt genoemd. Anderen vinden de sirene net een zingende zaag. Om klachten over zijn luidruchtige geluidsexperimenten voor te zijn is Naber vaak met zijn sirene bij de Vluchthaven in de weer. De demonstratie voor de leden van de concertvereniging is geen succes. Een herhaling komt er niet. Ook niet na lovende woorden van het hoofd van gemeenteschool no. 3, de heer Janssen, die begeleid door de sirene een lied met zijn leerlingen ten gehore bracht. Wel demonstreert Naber zijn sirene op de Jaarbeurs in Utrecht en voor de Hilversumse Draadloze Omroep – zie foto – en in het deftige Scheveningse Kurhaus. Maar verder heeft de sirene van Naber het helaas nooit gebracht. Het duurde nog tot de jaren vijftig eer een van de grote twintigste-eeuwse Nederlandse componisten en de grondlegger van de elektronische muziek in ons land, Henk Badings, in de geluidsstudio’s van Philips onderzoek deed naar de toepassingsmogelijkheden van elektronische geluidsbronnen, en componisten als Stockhausen en Boulez de oneindige mogelijkheden van de elektronische muziek ontdekten. Een uitvinder kan zijn tijd te ver vooruit zijn. Dat trof Naber, net als zijn grote voorbeeld Cornelis Drebbel. Het had zomaar gekund: Hoorn de bakermat van de elektronische muziek! Maar profeten worden in eigen stad niet geëerd.
Egbert Ottens

Artikel geplaatst op zondag 10 september 2017 - 06:00

Foto's



Column carrousel
Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Gerard Boedijn (vervolg)Dit schitterende schilderij, hoewel smaken verschillen, hangt in Muziekschool Gerard Boedijn. Het is in de jaren dertig geschilderd door Adolf de Haer, een Duits kunstenaar die, nadat zijn werk in zijn geboorteplaats Düsseldorf door de nazi’s als ontaard, was bestempeld, enige tijd in Hoorn verbleef. Er waren meer... Column Carrousel - Wally Ooms West-Friesland gefeliciteerd met Westfrisaweg De Westfrisiaweg is al vrijwel geheel in gebruik. Uitvoerend bouwbedrijf Heijmans is doende met de laatste werkzaamheden. De officiële opening zal plaatsvinden op 30 november door gedeputeerde Elisabeth Post en minister van Infrastructuur Cora van Nieuwenhuizen. Elisabeth zal het die dag met Cora ongetwijfeld niet hebben... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Gerard Boedijn: vernieuwer van de HafabraHet is deze maand 125 jaar geleden dat Gerard Boedijn, die geldt als één van de grootste vernieuwers van de muziek voor harmonieorkest, fanfare en brassband, in Europa in Hoorn werd geboren. Boedijns geboortehuis aan de Draafsingel, nummer 5, recht tegenover de Oosterpoort, werd in... Column Carrousel - Wally Ooms Van Klazien uit Zalk naar farmaceutisch geboefteBij Klazien uit Zalk, die ooit grote bekendheid genoot door haar natuurmiddelen tegen bepaalde aandoeningen, wist je tenminste waar je aan toe was. De grote ziektes liet ze aan zich voorbijgaan, maar voor vrijwel alle kwaaltjes en aandoeningen had ze wel een op kruiden... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn 't Stadhuys van Hoorn in centrum AmsterdamHoorn heeft drie stadhuizen. Het oude dat zich in de Statenpoort, ofwel het Statenlogement bevond, op de hoek van de Nieuwsteeg en de Nieuwstraat en het huidige aan de Nieuwe Steen, gebouwd tussen 1975 en 1981 naar een ontwerp van het Alkmaarse architectenbureau van... Column Carrousel - Wally Ooms Woningnood neemt schrikbarende vormen aanTerwijl de gemeente Hoorn de meest fantastische plannen aan het ontwikkelen was voor een te koop staand stuk grond in Zwaag en daarover 34 bijeenkomsten in de planning had staan, is een projectontwikkelaar rond te tafel gaan zitten met de grondeigenaar en zijn ze tot zaken...