Rodi

Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn

(Afbeelding: aangeleverd)

Miskend genie

Enkele maanden geleden schreef ik over de leraar wis- en natuurkunde aan de Hoornse Rijks HBS, Henri Naber. In de jaren twintig van de vorige eeuw voer hij met zijn eenpersoonsduikboot door de Hoornse wateren. Zijn leven lang vocht hij voor eerherstel van zijn grote voorbeeld, de door de academische wereld miskende, zeventiende eeuwse Alkmaarse uitvinder Cornelis Drebbel. Ook Naber voelde zich door zijn academische collega’s en die uit de onderwijswereld niet serieus genomen. Deels onterecht, want hij had wel degelijk zeer oorspronkelijke ideeën die zelfs zijn hoogleraren niet altijd begrepen. Maar zijn recalcitrante karakter speelde hem meer parten. Naber was een allesbehalve makkelijk mens. Voortdurend deed hij proeven en dacht nieuwe dingen uit. Aan het begin van de eeuw legde hij in een artikel in het Weekblad voor Muziek uit, dat de sirene van Cagniard-Latour en Helmholtz, waarmee in de natuurkunde de trillingen van een muzieknoot gemeten kunnen worden, door het regelen van het toerental op basis van een logaritmische berekening, gebruikt kan worden als muziekinstrument. Met de sirene die hij bedacht konden hoge en lage tonen worden geproduceerd, die je luider en zwakker kon laten klinken en was het tevens mogelijk staccato of legato te spelen. Naber is met dit idee zijn tijd ver vooruit. Omdat niemand ooit nog de tonen van een elektronisch muziekinstrument had gehoord, vond men het geluid en het instrument dat hij bouwde afschuwelijk. Het idee alleen al: muziek zonder menselijke emotie voortgebracht. Vermoedelijk daarom is niemand in zijn sirene geïnteresseerd. Wel weet hij enkele medestanders te vinden, waaronder musici van naam, maar het groepje avant-gardisten blijft in omvang beperkt. Te beperkt helaas. Ook bij de Hoornse Concertvereniging Johan Messchaert zoekt Naber steun voor zijn, zoals hij zelf schrijft ‘muziekinstrument van de twintigste eeuw.’ De concertvereniging, genoemd naar Hoorns grootste zanger van wie een buste in het Noorderplantsoen staat, staat huiverig tegenover het ‘jankorgel’ zoals de ‘tooverfluit’ neerbuigend wordt genoemd. Anderen vinden de sirene net een zingende zaag. Om klachten over zijn luidruchtige geluidsexperimenten voor te zijn is Naber vaak met zijn sirene bij de Vluchthaven in de weer. De demonstratie voor de leden van de concertvereniging is geen succes. Een herhaling komt er niet. Ook niet na lovende woorden van het hoofd van gemeenteschool no. 3, de heer Janssen, die begeleid door de sirene een lied met zijn leerlingen ten gehore bracht. Wel demonstreert Naber zijn sirene op de Jaarbeurs in Utrecht en voor de Hilversumse Draadloze Omroep – zie foto – en in het deftige Scheveningse Kurhaus. Maar verder heeft de sirene van Naber het helaas nooit gebracht. Het duurde nog tot de jaren vijftig eer een van de grote twintigste-eeuwse Nederlandse componisten en de grondlegger van de elektronische muziek in ons land, Henk Badings, in de geluidsstudio’s van Philips onderzoek deed naar de toepassingsmogelijkheden van elektronische geluidsbronnen, en componisten als Stockhausen en Boulez de oneindige mogelijkheden van de elektronische muziek ontdekten. Een uitvinder kan zijn tijd te ver vooruit zijn. Dat trof Naber, net als zijn grote voorbeeld Cornelis Drebbel. Het had zomaar gekund: Hoorn de bakermat van de elektronische muziek! Maar profeten worden in eigen stad niet geëerd.
Egbert Ottens

Artikel geplaatst op zondag 10 september 2017 - 06:00

Foto's




Reacties (0)


Reageer

Column carrousel
Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Straatnamen: een ereschuldBegin juni 1945 vond - zie foto - een grote manifestatie plaats op de Roode Steen. De Hoornse onderduikers hadden de bijeenkomst georganiseerd om hun ‘pleegouders’ en de leden van de Hoornse KP en de LO, de organisatie die landelijk actief was bij de opvang van en de... Column Carrousel - Wally Ooms AP maakt jacht op SinterklaasDe Autoriteit Persoonsgegevens is bevoegd om boetes op te leggen bij overtredingen van de Wet bescherming persoonsgegevens. Sinds 25 mei is een nieuwe privacywetgeving van kracht, waardoor vele Facebookgebruikers zich in het nauw gedreven voelen. Ze vragen zich af of ze nog wel een foto mogen... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Op zwartMet de uitspraak van de kantonrechter onlangs in een zaak van een uitgever tegen Erfgoed Leiden heeft de rechter veel archieven, musea, bibliotheken en erfgoedinstellingen voor een dilemma gesteld. De rechter vindt op basis van de Auteurswet dat alle instellingen die hun beeldbank online hebben staan eerst van de... Column Carrousel - Wally Ooms OorlogskinderenDodenherdenking wordt opgevolgd door Bevrijdingsdag met de daarbij behorende herinneringen aan de zinloosheid en de omvang van de laatste wereldoorlog en de vele miljoenen slachtoffers. Het volgende waargebeurde verhaal is slechts een voorbeeld van het leed dat een oorlog met zich meebrengt. Hoog in de Franse Alpen speelde zich lang... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Verdorven Wanneer wij over ruim anderhalve week twee minuten stilte in acht nemen om de doden te gedenken die hun leven voor onze vrijheid gaven, zoals de vijf mannen wiens namen onder het grote reliëf op de fusilladeplaats voor de Grote Kerk in het centrum staan gebeiteld, is het ook... Column Carrousel - Wally Ooms Vakantiebestemming achtertuinAan het begin van het jaar worden de plannen al gemaakt voor de zomervakantie. Bestemmingen worden besproken, op internet wordt rondgesnuffeld, er is voorpret. Maar veel mensen hebben simpelweg geen cent te makken. Die gebruiken het vakantiegeld om opgelopen achterstanden in te lopen. Om gaten te dichten. Deze mensen...