Rodi

Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn

(Afbeelding: aangeleverd)

Miskend genie

Enkele maanden geleden schreef ik over de leraar wis- en natuurkunde aan de Hoornse Rijks HBS, Henri Naber. In de jaren twintig van de vorige eeuw voer hij met zijn eenpersoonsduikboot door de Hoornse wateren. Zijn leven lang vocht hij voor eerherstel van zijn grote voorbeeld, de door de academische wereld miskende, zeventiende eeuwse Alkmaarse uitvinder Cornelis Drebbel. Ook Naber voelde zich door zijn academische collega’s en die uit de onderwijswereld niet serieus genomen. Deels onterecht, want hij had wel degelijk zeer oorspronkelijke ideeën die zelfs zijn hoogleraren niet altijd begrepen. Maar zijn recalcitrante karakter speelde hem meer parten. Naber was een allesbehalve makkelijk mens. Voortdurend deed hij proeven en dacht nieuwe dingen uit. Aan het begin van de eeuw legde hij in een artikel in het Weekblad voor Muziek uit, dat de sirene van Cagniard-Latour en Helmholtz, waarmee in de natuurkunde de trillingen van een muzieknoot gemeten kunnen worden, door het regelen van het toerental op basis van een logaritmische berekening, gebruikt kan worden als muziekinstrument. Met de sirene die hij bedacht konden hoge en lage tonen worden geproduceerd, die je luider en zwakker kon laten klinken en was het tevens mogelijk staccato of legato te spelen. Naber is met dit idee zijn tijd ver vooruit. Omdat niemand ooit nog de tonen van een elektronisch muziekinstrument had gehoord, vond men het geluid en het instrument dat hij bouwde afschuwelijk. Het idee alleen al: muziek zonder menselijke emotie voortgebracht. Vermoedelijk daarom is niemand in zijn sirene geïnteresseerd. Wel weet hij enkele medestanders te vinden, waaronder musici van naam, maar het groepje avant-gardisten blijft in omvang beperkt. Te beperkt helaas. Ook bij de Hoornse Concertvereniging Johan Messchaert zoekt Naber steun voor zijn, zoals hij zelf schrijft ‘muziekinstrument van de twintigste eeuw.’ De concertvereniging, genoemd naar Hoorns grootste zanger van wie een buste in het Noorderplantsoen staat, staat huiverig tegenover het ‘jankorgel’ zoals de ‘tooverfluit’ neerbuigend wordt genoemd. Anderen vinden de sirene net een zingende zaag. Om klachten over zijn luidruchtige geluidsexperimenten voor te zijn is Naber vaak met zijn sirene bij de Vluchthaven in de weer. De demonstratie voor de leden van de concertvereniging is geen succes. Een herhaling komt er niet. Ook niet na lovende woorden van het hoofd van gemeenteschool no. 3, de heer Janssen, die begeleid door de sirene een lied met zijn leerlingen ten gehore bracht. Wel demonstreert Naber zijn sirene op de Jaarbeurs in Utrecht en voor de Hilversumse Draadloze Omroep – zie foto – en in het deftige Scheveningse Kurhaus. Maar verder heeft de sirene van Naber het helaas nooit gebracht. Het duurde nog tot de jaren vijftig eer een van de grote twintigste-eeuwse Nederlandse componisten en de grondlegger van de elektronische muziek in ons land, Henk Badings, in de geluidsstudio’s van Philips onderzoek deed naar de toepassingsmogelijkheden van elektronische geluidsbronnen, en componisten als Stockhausen en Boulez de oneindige mogelijkheden van de elektronische muziek ontdekten. Een uitvinder kan zijn tijd te ver vooruit zijn. Dat trof Naber, net als zijn grote voorbeeld Cornelis Drebbel. Het had zomaar gekund: Hoorn de bakermat van de elektronische muziek! Maar profeten worden in eigen stad niet geëerd.
Egbert Ottens

Artikel geplaatst op zondag 10 september 2017 - 06:00

Foto's




Reacties (0)


Reageer

Column carrousel
Column Carrousel - Wally Ooms Een dag zonder plastic. Kan dat?In de oceanen drijft een plasticsoep van gigantische omvang. Naast het feit dat dit een verschrikkelijke aanblik oplevert, breekt deze plastic brei zeer langzaam af in deeltjes die weer terechtkomen in de vissen en de vogels en daarmee uiteindelijk weer bij de mens. De jonge... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Bontekoe en de Barbarijse zeerovers Op 28 december 1618 vaart Willem IJsbrantsz Bontekoe de haven van Hoorn uit als schipper van de Nieuw Hoorn voor zijn legendarische reis naar Indië. Het konvooi van de VOC bestaat uit zeven schepen. De Nieuw Hoorn verliest na enkele weken de andere schepen uit... Column Carrousel - Wally Ooms Verborgen armoedeJe hoort het steeds vaker: Nederland is een rijk land. Een heel rijk land. Veel mensen met een uitkering horen dit nieuws, gezeten op een bankstel van Noppes en kijkend naar een bij Wehkamp op afbetaling gekochte televisie, in een huis dat ze eigenlijk niet kunnen betalen. Er is... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Trien de Haan, revolutionair socialisteAls er ooit nog eens een biografie geschreven moet worden, dan over Trien de Haan. Dat heeft de vroegere Hoornse wethouder Willem Wiese ooit gezegd. Het heeft lang geduurd, maar die biografie ligt er. En wat voor één! ‘Kom vrouwen, aangepakt! De revolutie van socialiste Trien... Column Carrousel - Wally Ooms Handwerkslieden steeds schaarserPiet, onze loodgieter, zou zich vanwege een uiterst hinderlijke verstopping naar ons huis spoeden om dit euvel te verhelpen. Daarbij veronderstelde ik dat hij zou komen met een handzaam attribuut dat langzaam edoch soepel opgedraaid zou worden tot de plek des onheils. Dat bleek een uiterst ouderwetse gedachte.... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Sint Maarten 2017Laat ik het, ondanks die andere heilige voor de deur, nog even over zijn kortelings alweer verdwenen ook zo gulle collega Maarten hebben. En dat naar aanleiding van diens naamfeest 2017. Tot 1966 hield Hoorn er overigens een merkwaardig afwijkende St. Maartentraditie op na. Het werd hier in...