Rodi

Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn

(Afbeelding: aangeleverd)

Miskend genie

Enkele maanden geleden schreef ik over de leraar wis- en natuurkunde aan de Hoornse Rijks HBS, Henri Naber. In de jaren twintig van de vorige eeuw voer hij met zijn eenpersoonsduikboot door de Hoornse wateren. Zijn leven lang vocht hij voor eerherstel van zijn grote voorbeeld, de door de academische wereld miskende, zeventiende eeuwse Alkmaarse uitvinder Cornelis Drebbel. Ook Naber voelde zich door zijn academische collega’s en die uit de onderwijswereld niet serieus genomen. Deels onterecht, want hij had wel degelijk zeer oorspronkelijke ideeën die zelfs zijn hoogleraren niet altijd begrepen. Maar zijn recalcitrante karakter speelde hem meer parten. Naber was een allesbehalve makkelijk mens. Voortdurend deed hij proeven en dacht nieuwe dingen uit. Aan het begin van de eeuw legde hij in een artikel in het Weekblad voor Muziek uit, dat de sirene van Cagniard-Latour en Helmholtz, waarmee in de natuurkunde de trillingen van een muzieknoot gemeten kunnen worden, door het regelen van het toerental op basis van een logaritmische berekening, gebruikt kan worden als muziekinstrument. Met de sirene die hij bedacht konden hoge en lage tonen worden geproduceerd, die je luider en zwakker kon laten klinken en was het tevens mogelijk staccato of legato te spelen. Naber is met dit idee zijn tijd ver vooruit. Omdat niemand ooit nog de tonen van een elektronisch muziekinstrument had gehoord, vond men het geluid en het instrument dat hij bouwde afschuwelijk. Het idee alleen al: muziek zonder menselijke emotie voortgebracht. Vermoedelijk daarom is niemand in zijn sirene geïnteresseerd. Wel weet hij enkele medestanders te vinden, waaronder musici van naam, maar het groepje avant-gardisten blijft in omvang beperkt. Te beperkt helaas. Ook bij de Hoornse Concertvereniging Johan Messchaert zoekt Naber steun voor zijn, zoals hij zelf schrijft ‘muziekinstrument van de twintigste eeuw.’ De concertvereniging, genoemd naar Hoorns grootste zanger van wie een buste in het Noorderplantsoen staat, staat huiverig tegenover het ‘jankorgel’ zoals de ‘tooverfluit’ neerbuigend wordt genoemd. Anderen vinden de sirene net een zingende zaag. Om klachten over zijn luidruchtige geluidsexperimenten voor te zijn is Naber vaak met zijn sirene bij de Vluchthaven in de weer. De demonstratie voor de leden van de concertvereniging is geen succes. Een herhaling komt er niet. Ook niet na lovende woorden van het hoofd van gemeenteschool no. 3, de heer Janssen, die begeleid door de sirene een lied met zijn leerlingen ten gehore bracht. Wel demonstreert Naber zijn sirene op de Jaarbeurs in Utrecht en voor de Hilversumse Draadloze Omroep – zie foto – en in het deftige Scheveningse Kurhaus. Maar verder heeft de sirene van Naber het helaas nooit gebracht. Het duurde nog tot de jaren vijftig eer een van de grote twintigste-eeuwse Nederlandse componisten en de grondlegger van de elektronische muziek in ons land, Henk Badings, in de geluidsstudio’s van Philips onderzoek deed naar de toepassingsmogelijkheden van elektronische geluidsbronnen, en componisten als Stockhausen en Boulez de oneindige mogelijkheden van de elektronische muziek ontdekten. Een uitvinder kan zijn tijd te ver vooruit zijn. Dat trof Naber, net als zijn grote voorbeeld Cornelis Drebbel. Het had zomaar gekund: Hoorn de bakermat van de elektronische muziek! Maar profeten worden in eigen stad niet geëerd.
Egbert Ottens

Artikel geplaatst op zondag 10 september 2017 - 06:00

Foto's




Reacties (0)


Reageer

Column carrousel
Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Miskend genieEnkele maanden geleden schreef ik over de leraar wis- en natuurkunde aan de Hoornse Rijks HBS, Henri Naber. In de jaren twintig van de vorige eeuw voer hij met zijn eenpersoonsduikboot door de Hoornse wateren. Zijn leven lang vocht hij voor eerherstel van zijn grote voorbeeld, de door de... Column Carrousel - Wally Ooms Vermissing bleek vergissingOnlangs maakte de politie ons via de media deelgenoot van opgedane frustratie na een zoektocht naar een 16-jarig meisje. Een bezorgde moeder had kenbaar gemaakt dat haar dochter rond 20.00 uur een rondje was gaan hardlopen, maar om middernacht nog steeds niet thuis was, waardoor de ongerustheid groot... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Cadeau aan de stad: Hoorn in de twintigste eeuwOud Hoorn bestaat honderd jaar. Als kers op de taart wordt zondagmiddag 19 november het boek 'Hoorn in de twintigste eeuw' gepresenteerd, tijdens een jubileumbijeenkomst in Schouwburg Het Park. Het boek is een cadeau aan de stad van de jubilerende vereniging. Tien... Column Carrousel - Wally Ooms HVC haalt eruit wat erin zit Aan de reeks onzalige besluiten die afvalverwerker HVC er in de loop der jaren doorheen heeft gedrukt kan een nieuwe worden toegevoegd: betalen voor grof vuil en snoeiafval. In een eerder stadium werden de huishoudens in de regio al geconfronteerd met het verplicht plaatsen... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Pier en de Zwarte Hoop in Hoorn?In de Staatkundige Historie van Holland (van circa 1760) staat een gruwelijke, maar ook vreemde prent. Grote Pier en zijn qua gestalte al even indrukwekkende neef Wierd – waarvan later is komen vast te staan dat zij geen familie waren – staan op het... Column Carrousel - Wally Ooms VolksleedAls de volksliederen gespeeld worden bij internationale wedstrijden wordt veelal met enige jaloezie gekeken naar de uit volle borst meezingende sporters, die met de hand op het hart gloeien van trots dat ze daar staan en de zichtbare bereidheid hebben om tot het uiterste te gaan. Wij Hollanders hebben het...