Rodi

Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn

Bontekoe en de Barbarijse zeerovers

Op 28 december 1618 vaart Willem IJsbrantsz Bontekoe de haven van Hoorn uit als schipper van de Nieuw Hoorn voor zijn legendarische reis naar Indië. Het konvooi van de VOC bestaat uit zeven schepen. De Nieuw Hoorn verliest na enkele weken de andere schepen uit het oog. Ongetwijfeld zal dit jaar in Hoorn aandacht aan Bontekoe’s reis worden besteed. Tenminste, als dat in deze tijd van terugwerkende schaamte nog kan. Want met de projectie van hedendaagse normen op de geschiedenis van weleer verandert alle eertijdse trots in schaamte. Terecht, onterecht..? Wie zonder begrip voor de historie naar het verleden kijkt doet dat verleden onrecht. Wat niet wil zeggen dat we de fouten moeten goedpraten. Geen koe zo bont of er kleeft wel een vlekje aan, bevestigt juist de geschiedenis. Ook aan ‘onze’ Bontekoe. Slavenhandelaar, vechtersbaas, aanspreekbaar op de dood van duizenden Chinezen en anderen. Namens de VOC. Dat zal de rest van het jaar denkelijk wel aan de orde komen.
Bontekoe’s geboortehuis staat aan de Veermanskade. Bij de haven. Bovenin in de gevel prijkt een fraaie gevelsteen met, u raadt het, een bonte koe. Bontekoe’s borstbeeld prijkt sinds vijf jaar aan het eind van het Houten Hoofd. De schipper, koopman, avonturier en overlever kijkt uit over het weidse Hoornse Hop. Zijn jongens Hajo, Rolf en Padde, althans die van schrijver Johan Fabricius en beeldhouwer Jan van Druten, hangen als beeldengroep koutend en dromend over verre avonturen levensecht over het muurtje naast de Hoofdtoren.
Het had niet veel gescheeld of Bontekoe had de reis niet gemaakt. Dan hadden wij zijn te boek gestelde avonturen, waarvan hierbij de voorplaat, moeten missen. Als twintigjarige vrachtvaarder bevaart hij de hele toenmalig bekende wereld. Hij kent het Oostzeegebied, komt zelfs in het Russische Archangel, verhandelt zijn koopwaar in het Franse La Rochelle en in de Levant en slaat daar nieuwe handelswaar in. Een jaar voor zijn spectaculaire reis wordt Bontekoe’s schip voor de Spaanse zuidkust gekaapt door Barbarijse zeerovers, die de noordkust van Afrika onveilig maken. Gevangen zeelieden treffen het als ze als slaaf worden meegenomen en hun de voeten niet als overtollige ballast wordt gespoeld, overboord gezet. Het duurt vaak jaren eer familie en bekenden het losgeld om hen vrij te kopen bijeen hebben gebracht. Bekend is het verhaal van de zeer jeugdige Jan Dekker uit Zwaag, die dat lot een eeuw later ondergaat. Hij vraagt zijn moeder geld voor zijn levensonderhoud. Hij is ‘maager als een geraemt’, staat in zijn bedelbrief die het Westfries Archief bewaart. Na een kleine dertig jaar keert hij terug in Zwaag en schrijft zijn belevenissen van zich af.
Bontekoe heeft meer geluk. De grootadmiraal van de Turkse vloot, Suleyman Reis – een volgende keer iets meer over deze bijzondere figuur – heeft een en ander over de Hollandse gevangenen gehoord. Suleyman, ook al geen lieverdje, is een gevreesd kaper, in die tijd een eerzaam beroep. Niet te verwarren met ordinaire zeerovers. Kapers doen hun werk in opdracht van hun vorsten of bazen. Zij krijgen speciale kaperbrieven mee die hen het recht geven vijandelijke schepen te beroven. Voor de slachtoffers maakt het weinig uit of zij door een zeerover of een kaper worden gebeten. Het resultaat is eender. Zelfs onze Vader des Vaderlands Willem van Oranje maakte van de diensten van kapers gebruik. Hij gaf kaperbrieven mee aan de watergeuzen. Ook geen lekkere jongens. De VOC en de WIC geven dergelijke brieven mee aan hun kapiteins. Piet Hein haalt daarmee ‘rechtmatig’ de Spaanse zilvervloot binnen. Zo ging dat in die tijd.
Egbert Ottens

Artikel geplaatst op zondag 28 januari 2018 - 06:00

Foto's




Reacties (0)


Reageer

Column carrousel
Column Carrousel - Wally Ooms Een dag zonder plastic. Kan dat?In de oceanen drijft een plasticsoep van gigantische omvang. Naast het feit dat dit een verschrikkelijke aanblik oplevert, breekt deze plastic brei zeer langzaam af in deeltjes die weer terechtkomen in de vissen en de vogels en daarmee uiteindelijk weer bij de mens. De jonge... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Bontekoe en de Barbarijse zeerovers Op 28 december 1618 vaart Willem IJsbrantsz Bontekoe de haven van Hoorn uit als schipper van de Nieuw Hoorn voor zijn legendarische reis naar Indië. Het konvooi van de VOC bestaat uit zeven schepen. De Nieuw Hoorn verliest na enkele weken de andere schepen uit... Column Carrousel - Wally Ooms Verborgen armoedeJe hoort het steeds vaker: Nederland is een rijk land. Een heel rijk land. Veel mensen met een uitkering horen dit nieuws, gezeten op een bankstel van Noppes en kijkend naar een bij Wehkamp op afbetaling gekochte televisie, in een huis dat ze eigenlijk niet kunnen betalen. Er is... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Trien de Haan, revolutionair socialisteAls er ooit nog eens een biografie geschreven moet worden, dan over Trien de Haan. Dat heeft de vroegere Hoornse wethouder Willem Wiese ooit gezegd. Het heeft lang geduurd, maar die biografie ligt er. En wat voor één! ‘Kom vrouwen, aangepakt! De revolutie van socialiste Trien... Column Carrousel - Wally Ooms Handwerkslieden steeds schaarserPiet, onze loodgieter, zou zich vanwege een uiterst hinderlijke verstopping naar ons huis spoeden om dit euvel te verhelpen. Daarbij veronderstelde ik dat hij zou komen met een handzaam attribuut dat langzaam edoch soepel opgedraaid zou worden tot de plek des onheils. Dat bleek een uiterst ouderwetse gedachte.... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Sint Maarten 2017Laat ik het, ondanks die andere heilige voor de deur, nog even over zijn kortelings alweer verdwenen ook zo gulle collega Maarten hebben. En dat naar aanleiding van diens naamfeest 2017. Tot 1966 hield Hoorn er overigens een merkwaardig afwijkende St. Maartentraditie op na. Het werd hier in...