Rodi

Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn

Bontekoe en de Barbarijse zeerovers

Op 28 december 1618 vaart Willem IJsbrantsz Bontekoe de haven van Hoorn uit als schipper van de Nieuw Hoorn voor zijn legendarische reis naar Indië. Het konvooi van de VOC bestaat uit zeven schepen. De Nieuw Hoorn verliest na enkele weken de andere schepen uit het oog. Ongetwijfeld zal dit jaar in Hoorn aandacht aan Bontekoe’s reis worden besteed. Tenminste, als dat in deze tijd van terugwerkende schaamte nog kan. Want met de projectie van hedendaagse normen op de geschiedenis van weleer verandert alle eertijdse trots in schaamte. Terecht, onterecht..? Wie zonder begrip voor de historie naar het verleden kijkt doet dat verleden onrecht. Wat niet wil zeggen dat we de fouten moeten goedpraten. Geen koe zo bont of er kleeft wel een vlekje aan, bevestigt juist de geschiedenis. Ook aan ‘onze’ Bontekoe. Slavenhandelaar, vechtersbaas, aanspreekbaar op de dood van duizenden Chinezen en anderen. Namens de VOC. Dat zal de rest van het jaar denkelijk wel aan de orde komen.
Bontekoe’s geboortehuis staat aan de Veermanskade. Bij de haven. Bovenin in de gevel prijkt een fraaie gevelsteen met, u raadt het, een bonte koe. Bontekoe’s borstbeeld prijkt sinds vijf jaar aan het eind van het Houten Hoofd. De schipper, koopman, avonturier en overlever kijkt uit over het weidse Hoornse Hop. Zijn jongens Hajo, Rolf en Padde, althans die van schrijver Johan Fabricius en beeldhouwer Jan van Druten, hangen als beeldengroep koutend en dromend over verre avonturen levensecht over het muurtje naast de Hoofdtoren.
Het had niet veel gescheeld of Bontekoe had de reis niet gemaakt. Dan hadden wij zijn te boek gestelde avonturen, waarvan hierbij de voorplaat, moeten missen. Als twintigjarige vrachtvaarder bevaart hij de hele toenmalig bekende wereld. Hij kent het Oostzeegebied, komt zelfs in het Russische Archangel, verhandelt zijn koopwaar in het Franse La Rochelle en in de Levant en slaat daar nieuwe handelswaar in. Een jaar voor zijn spectaculaire reis wordt Bontekoe’s schip voor de Spaanse zuidkust gekaapt door Barbarijse zeerovers, die de noordkust van Afrika onveilig maken. Gevangen zeelieden treffen het als ze als slaaf worden meegenomen en hun de voeten niet als overtollige ballast wordt gespoeld, overboord gezet. Het duurt vaak jaren eer familie en bekenden het losgeld om hen vrij te kopen bijeen hebben gebracht. Bekend is het verhaal van de zeer jeugdige Jan Dekker uit Zwaag, die dat lot een eeuw later ondergaat. Hij vraagt zijn moeder geld voor zijn levensonderhoud. Hij is ‘maager als een geraemt’, staat in zijn bedelbrief die het Westfries Archief bewaart. Na een kleine dertig jaar keert hij terug in Zwaag en schrijft zijn belevenissen van zich af.
Bontekoe heeft meer geluk. De grootadmiraal van de Turkse vloot, Suleyman Reis – een volgende keer iets meer over deze bijzondere figuur – heeft een en ander over de Hollandse gevangenen gehoord. Suleyman, ook al geen lieverdje, is een gevreesd kaper, in die tijd een eerzaam beroep. Niet te verwarren met ordinaire zeerovers. Kapers doen hun werk in opdracht van hun vorsten of bazen. Zij krijgen speciale kaperbrieven mee die hen het recht geven vijandelijke schepen te beroven. Voor de slachtoffers maakt het weinig uit of zij door een zeerover of een kaper worden gebeten. Het resultaat is eender. Zelfs onze Vader des Vaderlands Willem van Oranje maakte van de diensten van kapers gebruik. Hij gaf kaperbrieven mee aan de watergeuzen. Ook geen lekkere jongens. De VOC en de WIC geven dergelijke brieven mee aan hun kapiteins. Piet Hein haalt daarmee ‘rechtmatig’ de Spaanse zilvervloot binnen. Zo ging dat in die tijd.
Egbert Ottens

Artikel geplaatst op zondag 28 januari 2018 - 06:00

Foto's



Column carrousel
Column Carrousel - Wally Ooms Woningnood neemt schrikbarende vormen aanTerwijl de gemeente Hoorn de meest fantastische plannen aan het ontwikkelen was voor een te koop staand stuk grond in Zwaag en daarover 34 bijeenkomsten in de planning had staan, is een projectontwikkelaar rond te tafel gaan zitten met de grondeigenaar en zijn ze tot zaken... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn 1618In de geschiedenis van ons land is 1618 één van de kanteljaren. Stadhouder en legeraanvoerder in dienst van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden Maurits (zie hierboven, bron: Rijksmuseum) erft na het overlijden van zijn oudere halfbroer Filips Willem, de oudste zoon van Willem van Oranje, de titel Prins van... Column Carrousel - Wally Ooms Westfries landschap wordt geschiedenisEeuwenlang waren kerken, watertorens en klassieke windmolens de beeldbepalende elementen in ons polderlandschap. Door het oprichten van megawindturbines wordt nu in hoog tempo gewerkt om dat beeld te laten verdwijnen. Deze horizonvervuilers worden verspreid over het hele land ingezet om te kunnen voldoen aan een energievraagstuk dat... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Een nieuwe torenspits?De komende jaren zullen Kerkplein en Grote Kerk een grote metamorfose ondergaan. Het gehele plein wordt opnieuw ingericht. De plannen voor de herinrichting van het Kerkplein zijn in overleg met belanghebbenden en belangstellenden tot stand gekomen. Het Kerkplein – met uitzondering van de achterzijde van de kerk waar... Column Carrousel - Wally Ooms Zijn we hittebestendig?Het aanhoudende fraaie weer wordt door vrijwel iedereen met enthousiasme ontvangen. De stranden zijn overbevolkt, de terrassen lopen vol en kunnen de drukte niet aan, ijsverkopers weten niet wat ze meemaken, de campings in Nederland kennen een ongekende drukte, verre vakantiereizen worden omgezet naar binnenlandse bestemmingen en het... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Straatnaamgeving in HoornVoor het Kwartaalblad Oud Hoorn 1987-4 schreef Leo Hoogeveen een artikel over straatnaamgeving in de periode 1950-1965. Het is een treurigstemmend klaaglied. Want wat was de praktijk? Op voordracht van burgemeester en wethouders stelde de gemeenteraad straatnamen vast die met hetzelfde gemak werden vergeten, geschrapt omdat het plan...