Rodi

Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn

Verdorven

Wanneer wij over ruim anderhalve week twee minuten stilte in acht nemen om de doden te gedenken die hun leven voor onze vrijheid gaven, zoals de vijf mannen wiens namen onder het grote reliëf op de fusilladeplaats voor de Grote Kerk in het centrum staan gebeiteld, is het ook een moment van bezinning op de opdracht die daar uit voortvloeit en het kortst samengevat kan worden met de titel van het boekje van verzetsstrijdster Truus Menger-Oversteegen: Toen niet, nu niet, nooit.
De vijf doden waren de wraak van de Duitse bezetter voor de moord door leden van de Hoornse knokploeg op de Nederlandse SS-Rottenführer George Herlee, een landverrader pur sang, die tientallen onderduikers en leden van de ondergrondse aan de Duitsers had uitgeleverd. De opdracht om de man te liquideren kwam van de eveneens ondergrondse Centrale Inlichtingen Dienst van de Binnenlandse Strijdkrachten. Herlee, zo had men ontdekt, had een groot deel van de illegaliteit in West-Friesland in kaart weten te brengen en alles genoteerd in een aantekenboekje dat hij altijd bij zich droeg, bang dat de informatie in verkeerde handen zou vallen. Het wachten was slechts tot hij daarmee klaar was en het oprollen van een groot deel van de West-Friese illegaliteit kon beginnen. Zover kwam het niet. Herlee werd op 30 december 1944 in de kappersstoel van kapper De Groot aan de Nieuwstraat doodgeschoten. Het boekje meegenomen.
Om angst onder de bevolking te zaaien hadden de Duitsers in de loop van 1944 een verdorven represaillemethodiek uitgewerkt, waarvoor zij, het valt nauwelijks te beseffen, een flink aantal ‘Todeskandidaten’ achter de hand hielden, gearresteerde verzetsmensen die nog niet waren berecht. Want eenmaal berecht moest het recht zijn loop hebben. Later bepaalde Hitler dat een rechtszaak niet nodig was. Voor elke gedode Nederlandse verrader werden vijf van deze vogelvrije doodskandidaten doodgeschoten, voor elke gedode Duitser was de tol op tien doodskandidaten bepaald. Vandaar dat enkele dagen na de moord op Herlee vijf mannen uit het Amsterdamse Huis van Bewaring aan de Weteringschans werden gehaald, die op 4 januari 1945 voor de Grote Kerk werden gefusilleerd.
Eén inwoner van Hoorn werd ook slachtoffer van deze macabere Duitse (ver)rekensom: Willem Pommerel. Pommerel, geboren in 1894 in Amsterdam en woonachtig aan de Geldelozeweg, was inspecteur bij het Provinciaal Electriciteits Bedrijf Noord-Holland. Hij was een actief lid van de Ordedienst, een onderdeel van de BS, bij het afluisteren van de verbindingen van de Duitsers in West-Friesland. Als zodanig werkte hij ook voor Post Poddie, de telefooncentrale van de illegaliteit in West-Friesland, gevestigd in een geheime berging achter de winkel en woning van Jo Iepenga aan het eind van het Kleine Oost. Eind oktober 2017 werd op initiatief van Comité 40-45 en Vereniging Oud Hoorn ter herinnering aan Post Poddie op dat adres een gevelsteen aangebracht. Bij de aanhouding van de Nederlandse geheim agent Biallosterski door leden van de landwacht in februari 1945 werd een lijstje met telefoonnummers gevonden. Daarna was het een koud kunstje om Pommerel op te sporen. Op 6 april 1945 werd ook hij uit het Amsterdamse Huis van Bewaring opgehaald en samen met negen andere doodskandidaten in Limmen gefusilleerd als represaille voor de dood van een Duitse soldaat. Deze had de dag tevoren een aanslag van het verzet in de buurt van Limmen op twee Duitse soldaten niet overleefd. De zoon van Wim Pommerel, binnendienstambtenaar bij de PTT in Hoorn en ook actief bij Post Poddie, zette ondanks het verlies van zijn vader het werk voor Post Poddie tot de bevrijding voort.
Egbert Ottens

Artikel geplaatst op zondag 22 april 2018 - 06:00

Foto's



Column carrousel
Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn 1618In de geschiedenis van ons land is 1618 één van de kanteljaren. Stadhouder en legeraanvoerder in dienst van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden Maurits (zie hierboven, bron: Rijksmuseum) erft na het overlijden van zijn oudere halfbroer Filips Willem, de oudste zoon van Willem van Oranje, de titel Prins van... Column Carrousel - Wally Ooms Westfries landschap wordt geschiedenisEeuwenlang waren kerken, watertorens en klassieke windmolens de beeldbepalende elementen in ons polderlandschap. Door het oprichten van megawindturbines wordt nu in hoog tempo gewerkt om dat beeld te laten verdwijnen. Deze horizonvervuilers worden verspreid over het hele land ingezet om te kunnen voldoen aan een energievraagstuk dat... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Een nieuwe torenspits?De komende jaren zullen Kerkplein en Grote Kerk een grote metamorfose ondergaan. Het gehele plein wordt opnieuw ingericht. De plannen voor de herinrichting van het Kerkplein zijn in overleg met belanghebbenden en belangstellenden tot stand gekomen. Het Kerkplein – met uitzondering van de achterzijde van de kerk waar... Column Carrousel - Wally Ooms Zijn we hittebestendig?Het aanhoudende fraaie weer wordt door vrijwel iedereen met enthousiasme ontvangen. De stranden zijn overbevolkt, de terrassen lopen vol en kunnen de drukte niet aan, ijsverkopers weten niet wat ze meemaken, de campings in Nederland kennen een ongekende drukte, verre vakantiereizen worden omgezet naar binnenlandse bestemmingen en het... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Straatnaamgeving in HoornVoor het Kwartaalblad Oud Hoorn 1987-4 schreef Leo Hoogeveen een artikel over straatnaamgeving in de periode 1950-1965. Het is een treurigstemmend klaaglied. Want wat was de praktijk? Op voordracht van burgemeester en wethouders stelde de gemeenteraad straatnamen vast die met hetzelfde gemak werden vergeten, geschrapt omdat het plan... Column Carrousel - Wally Ooms Inwoners ontevreden over inzameling HVC: rapportcijfer 3,2Onderzoekjes. We worden er tegenwoordig mee doodgegooid: "De Nederlander wil vaker op reis", of "West-Friezen tevreden over supermarktaanbod". En niemand die iemand kent die ooit heeft deelgenomen aan deze 'onderzoekjes'. "Wie betaalt, bepaalt" is een veelgehoorde term als het gaat om de relatie opdrachtgever...