Rodi

Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn

Verdorven

Wanneer wij over ruim anderhalve week twee minuten stilte in acht nemen om de doden te gedenken die hun leven voor onze vrijheid gaven, zoals de vijf mannen wiens namen onder het grote reliëf op de fusilladeplaats voor de Grote Kerk in het centrum staan gebeiteld, is het ook een moment van bezinning op de opdracht die daar uit voortvloeit en het kortst samengevat kan worden met de titel van het boekje van verzetsstrijdster Truus Menger-Oversteegen: Toen niet, nu niet, nooit.
De vijf doden waren de wraak van de Duitse bezetter voor de moord door leden van de Hoornse knokploeg op de Nederlandse SS-Rottenführer George Herlee, een landverrader pur sang, die tientallen onderduikers en leden van de ondergrondse aan de Duitsers had uitgeleverd. De opdracht om de man te liquideren kwam van de eveneens ondergrondse Centrale Inlichtingen Dienst van de Binnenlandse Strijdkrachten. Herlee, zo had men ontdekt, had een groot deel van de illegaliteit in West-Friesland in kaart weten te brengen en alles genoteerd in een aantekenboekje dat hij altijd bij zich droeg, bang dat de informatie in verkeerde handen zou vallen. Het wachten was slechts tot hij daarmee klaar was en het oprollen van een groot deel van de West-Friese illegaliteit kon beginnen. Zover kwam het niet. Herlee werd op 30 december 1944 in de kappersstoel van kapper De Groot aan de Nieuwstraat doodgeschoten. Het boekje meegenomen.
Om angst onder de bevolking te zaaien hadden de Duitsers in de loop van 1944 een verdorven represaillemethodiek uitgewerkt, waarvoor zij, het valt nauwelijks te beseffen, een flink aantal ‘Todeskandidaten’ achter de hand hielden, gearresteerde verzetsmensen die nog niet waren berecht. Want eenmaal berecht moest het recht zijn loop hebben. Later bepaalde Hitler dat een rechtszaak niet nodig was. Voor elke gedode Nederlandse verrader werden vijf van deze vogelvrije doodskandidaten doodgeschoten, voor elke gedode Duitser was de tol op tien doodskandidaten bepaald. Vandaar dat enkele dagen na de moord op Herlee vijf mannen uit het Amsterdamse Huis van Bewaring aan de Weteringschans werden gehaald, die op 4 januari 1945 voor de Grote Kerk werden gefusilleerd.
Eén inwoner van Hoorn werd ook slachtoffer van deze macabere Duitse (ver)rekensom: Willem Pommerel. Pommerel, geboren in 1894 in Amsterdam en woonachtig aan de Geldelozeweg, was inspecteur bij het Provinciaal Electriciteits Bedrijf Noord-Holland. Hij was een actief lid van de Ordedienst, een onderdeel van de BS, bij het afluisteren van de verbindingen van de Duitsers in West-Friesland. Als zodanig werkte hij ook voor Post Poddie, de telefooncentrale van de illegaliteit in West-Friesland, gevestigd in een geheime berging achter de winkel en woning van Jo Iepenga aan het eind van het Kleine Oost. Eind oktober 2017 werd op initiatief van Comité 40-45 en Vereniging Oud Hoorn ter herinnering aan Post Poddie op dat adres een gevelsteen aangebracht. Bij de aanhouding van de Nederlandse geheim agent Biallosterski door leden van de landwacht in februari 1945 werd een lijstje met telefoonnummers gevonden. Daarna was het een koud kunstje om Pommerel op te sporen. Op 6 april 1945 werd ook hij uit het Amsterdamse Huis van Bewaring opgehaald en samen met negen andere doodskandidaten in Limmen gefusilleerd als represaille voor de dood van een Duitse soldaat. Deze had de dag tevoren een aanslag van het verzet in de buurt van Limmen op twee Duitse soldaten niet overleefd. De zoon van Wim Pommerel, binnendienstambtenaar bij de PTT in Hoorn en ook actief bij Post Poddie, zette ondanks het verlies van zijn vader het werk voor Post Poddie tot de bevrijding voort.
Egbert Ottens

Artikel geplaatst op zondag 22 april 2018 - 06:00

Foto's



Column carrousel
Column Carrousel - Wally Ooms Zit er nog muziek in Hoorn Rock 'N' Roll Sunday? Al tien jaar lang bruist het in Hoorn als Rock 'N' Roll Sunday wordt gehouden. Tienduizenden bezoekers, velen met vetkuif of petticoat, komen in het voorjaar naar de stad om te kijken en te luisteren naar nationale en internationale bands.... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn VrijheidTachtig jaar geleden, op 1 september 1939, brak de Tweede Wereldoorlog uit. Duitsland viel Polen binnen. Twee dagen later verklaarden Engeland en Frankrijk Duitsland de oorlog. Na andere landen was ons land op 10 mei 1940 aan de beurt. Iets meer dan twintig jaar had Europa vrede gekend na de... Column Carrousel - Wally Ooms De planeetredders rukken opIn Nederland en ook elders in de wereld zijn verlichte geesten doende om de planeet aarde te redden. Die gaat eraan als zij niets doen. Dat is hun heilige overtuiging. Hun geloof. Daar waar vroeger kerkgebouwen verrezen, worden nu in rap tempo wolkenkrabberhoge windturbines geplaatst en huizen... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn De mannen achter de Maquette Hoorn 1650Soms is de werkelijkheid de overtreffende trap van de verbeelding. Eind november van dit jaar overleden in drie dagen tijd de twee mannen van wie de naam onverbrekelijk verbonden is aan de Maquette Hoorn 1650: Bob Habes (78) en Jack Buiten (85). Als medewerker... Column Carrousel - Wally Ooms Vuurwerkterreur: de schrik geeft een kickOver twee weken mag er weer officieel geknald worden. Het vuurwerk zal weer uiteenspatten voor en tijdens Oudejaarsnacht met alle gevolgen van dien. Bij de Eerste Hulp gaat het weer druk worden. Lichamelijk letsel, verminkingen, branden, vandalisme, beschadigingen aan oren en ogen en heel veel... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Gerard Boedijn (vervolg)Dit schitterende schilderij, hoewel smaken verschillen, hangt in Muziekschool Gerard Boedijn. Het is in de jaren dertig geschilderd door Adolf de Haer, een Duits kunstenaar die, nadat zijn werk in zijn geboorteplaats Düsseldorf door de nazi’s als ontaard, was bestempeld, enige tijd in Hoorn verbleef. Er waren meer...