Rodi

Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn

Verdorven

Wanneer wij over ruim anderhalve week twee minuten stilte in acht nemen om de doden te gedenken die hun leven voor onze vrijheid gaven, zoals de vijf mannen wiens namen onder het grote reliëf op de fusilladeplaats voor de Grote Kerk in het centrum staan gebeiteld, is het ook een moment van bezinning op de opdracht die daar uit voortvloeit en het kortst samengevat kan worden met de titel van het boekje van verzetsstrijdster Truus Menger-Oversteegen: Toen niet, nu niet, nooit.
De vijf doden waren de wraak van de Duitse bezetter voor de moord door leden van de Hoornse knokploeg op de Nederlandse SS-Rottenführer George Herlee, een landverrader pur sang, die tientallen onderduikers en leden van de ondergrondse aan de Duitsers had uitgeleverd. De opdracht om de man te liquideren kwam van de eveneens ondergrondse Centrale Inlichtingen Dienst van de Binnenlandse Strijdkrachten. Herlee, zo had men ontdekt, had een groot deel van de illegaliteit in West-Friesland in kaart weten te brengen en alles genoteerd in een aantekenboekje dat hij altijd bij zich droeg, bang dat de informatie in verkeerde handen zou vallen. Het wachten was slechts tot hij daarmee klaar was en het oprollen van een groot deel van de West-Friese illegaliteit kon beginnen. Zover kwam het niet. Herlee werd op 30 december 1944 in de kappersstoel van kapper De Groot aan de Nieuwstraat doodgeschoten. Het boekje meegenomen.
Om angst onder de bevolking te zaaien hadden de Duitsers in de loop van 1944 een verdorven represaillemethodiek uitgewerkt, waarvoor zij, het valt nauwelijks te beseffen, een flink aantal ‘Todeskandidaten’ achter de hand hielden, gearresteerde verzetsmensen die nog niet waren berecht. Want eenmaal berecht moest het recht zijn loop hebben. Later bepaalde Hitler dat een rechtszaak niet nodig was. Voor elke gedode Nederlandse verrader werden vijf van deze vogelvrije doodskandidaten doodgeschoten, voor elke gedode Duitser was de tol op tien doodskandidaten bepaald. Vandaar dat enkele dagen na de moord op Herlee vijf mannen uit het Amsterdamse Huis van Bewaring aan de Weteringschans werden gehaald, die op 4 januari 1945 voor de Grote Kerk werden gefusilleerd.
Eén inwoner van Hoorn werd ook slachtoffer van deze macabere Duitse (ver)rekensom: Willem Pommerel. Pommerel, geboren in 1894 in Amsterdam en woonachtig aan de Geldelozeweg, was inspecteur bij het Provinciaal Electriciteits Bedrijf Noord-Holland. Hij was een actief lid van de Ordedienst, een onderdeel van de BS, bij het afluisteren van de verbindingen van de Duitsers in West-Friesland. Als zodanig werkte hij ook voor Post Poddie, de telefooncentrale van de illegaliteit in West-Friesland, gevestigd in een geheime berging achter de winkel en woning van Jo Iepenga aan het eind van het Kleine Oost. Eind oktober 2017 werd op initiatief van Comité 40-45 en Vereniging Oud Hoorn ter herinnering aan Post Poddie op dat adres een gevelsteen aangebracht. Bij de aanhouding van de Nederlandse geheim agent Biallosterski door leden van de landwacht in februari 1945 werd een lijstje met telefoonnummers gevonden. Daarna was het een koud kunstje om Pommerel op te sporen. Op 6 april 1945 werd ook hij uit het Amsterdamse Huis van Bewaring opgehaald en samen met negen andere doodskandidaten in Limmen gefusilleerd als represaille voor de dood van een Duitse soldaat. Deze had de dag tevoren een aanslag van het verzet in de buurt van Limmen op twee Duitse soldaten niet overleefd. De zoon van Wim Pommerel, binnendienstambtenaar bij de PTT in Hoorn en ook actief bij Post Poddie, zette ondanks het verlies van zijn vader het werk voor Post Poddie tot de bevrijding voort.
Egbert Ottens

Artikel geplaatst op zondag 22 april 2018 - 06:00

Foto's



Column carrousel
Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn Gerard Boedijn: vernieuwer van de HafabraHet is deze maand 125 jaar geleden dat Gerard Boedijn, die geldt als één van de grootste vernieuwers van de muziek voor harmonieorkest, fanfare en brassband, in Europa in Hoorn werd geboren. Boedijns geboortehuis aan de Draafsingel, nummer 5, recht tegenover de Oosterpoort, werd in... Column Carrousel - Wally Ooms Van Klazien uit Zalk naar farmaceutisch geboefteBij Klazien uit Zalk, die ooit grote bekendheid genoot door haar natuurmiddelen tegen bepaalde aandoeningen, wist je tenminste waar je aan toe was. De grote ziektes liet ze aan zich voorbijgaan, maar voor vrijwel alle kwaaltjes en aandoeningen had ze wel een op kruiden... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn 't Stadhuys van Hoorn in centrum AmsterdamHoorn heeft drie stadhuizen. Het oude dat zich in de Statenpoort, ofwel het Statenlogement bevond, op de hoek van de Nieuwsteeg en de Nieuwstraat en het huidige aan de Nieuwe Steen, gebouwd tussen 1975 en 1981 naar een ontwerp van het Alkmaarse architectenbureau van... Column Carrousel - Wally Ooms Woningnood neemt schrikbarende vormen aanTerwijl de gemeente Hoorn de meest fantastische plannen aan het ontwikkelen was voor een te koop staand stuk grond in Zwaag en daarover 34 bijeenkomsten in de planning had staan, is een projectontwikkelaar rond te tafel gaan zitten met de grondeigenaar en zijn ze tot zaken... Column Carrousel - Vereniging Oud Hoorn 1618In de geschiedenis van ons land is 1618 één van de kanteljaren. Stadhouder en legeraanvoerder in dienst van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden Maurits (zie hierboven, bron: Rijksmuseum) erft na het overlijden van zijn oudere halfbroer Filips Willem, de oudste zoon van Willem van Oranje, de titel Prins van... Column Carrousel - Wally Ooms Westfries landschap wordt geschiedenisEeuwenlang waren kerken, watertorens en klassieke windmolens de beeldbepalende elementen in ons polderlandschap. Door het oprichten van megawindturbines wordt nu in hoog tempo gewerkt om dat beeld te laten verdwijnen. Deze horizonvervuilers worden verspreid over het hele land ingezet om te kunnen voldoen aan een energievraagstuk dat...