Rodi

Vroegere tijden

Jan de Waal. (Tekening: Mieneke Karelsen)
Stijfselmakersschuur. (Foto: Jan de Waal)

Column Jan de Waal
Stijfselmakerijen
Aan het eind van de 16e eeuw kwam in de Zaanstreek stijfselmakerijen tot ontwikkeling. Uit tarwe werd stijfsel gemaakt voor het stijven van kleding zoals hemden, rokken, tafelkleden en kantwerk. Dit om het zowel in model te houden als ter voorkoming van het vuil worden. Er was toen grote vraag naar stijfsel. Vooral bij wevers voor het mooi glanzend maken van de linnen en katoenen stoffen. En dat was dan weer goed voor de verkoop. Afvalproducten van het stijfsel maken waren zemelen en zurig eiwitrijk water en dat bracht de varkens- en pluimveefokkerij weer tot verdere ontwikkeling, want varkensvlees, kippen, eieren en eenden konden weer goed worden verkocht in Amsterdam. Handel en nijverheid was van groot belang voor de Oostzaanse gemeenschap. Het maken van stijfsel werd dan ook op verschillende plekken in Oostzaan uitgeoefend. Het werd gedaan in huizen of schuren die stonden langs een goed open en helder water dat nodig was voor het wassen van de stijfsel. Een ideale plek hiervoor was de Roemersloot, omdat deze sloot niet bevuild werd door het afval van traan-, lijm- en prutkokerijen. Aan weerszijden van de Noorderkerkbuurt waren langs deze sloot stijfselmakerijen gevestigd en deze stonden aan het Wester- en het Oosterstijfselmakerspad. Het Westerstijfselmakerspad bestaat nog, het Oosterstijfselmakerspad heet tegenwoordig Dr. Scharffstraat.
Elke stijfselmakerij had een eigen naam: de 'Merkuur' naar de Romeinse god Mercurius. Een andere schuur droeg de naam het Varken, een duidelijke verwijzing naar de consument van de afvalproducten. Later werd deze naam gewijzigd in 'de Arend' naar de eigenaar van de schuur Arend Latenstein. Nou was de heer Latenstein een vooruitstrevend ondernemer en hij beoogde toch om regelmatig vanuit zijn woning in Zaandam contact te houden met de Stijfselmakerij. Dus verzocht hij de gemeenteraad van Oostzaan toestemming om een telefoonlijn aan te leggen De notulen van 13 juni 1888 zegt hierover het volgende: ''De voorzitter (burgemeester G.S. Swart) zegt dat Arend Latenstein jr. te Zaandam eene telefonische verbinding wil aanbrengen tusschen zijn woonhuis te Zaandam en zijn Stijfselfabriek alhier, en hem hedenmorgen mondeling om vergunning heeft verzocht. Daartoe palen te mogen plaatsen in den noordelijken berm van het Weerpad alhier. Men besluit tot vergunning tot het plaatsen der palen te verleenen, onder voorwaarde dat aan den huurder van het grasgewas de door deze verlangde schadeloosstelling wordt betaald.'' Dat gebeurde dan ook en waarschijnlijk was dit de eerste telefoonverbinding in Oostzaan. (Telefonisch contact werd pas ontdekt in 1876). Maar alles heeft een begin en een einde: de handel liep achteruit en er kwamen vervangende producten. In 1925 werd de fabriek van Latenstein door brand verwoest en tot in de jaren ’50 van de vorige eeuw waren de resten nog steeds te zien op het Westerstijfselmakerspad.
Jan de Waal (j.waal96@chello.nl)

Artikel geplaatst op dinsdag 05 september 2017 - 12:23

Foto's




Reacties (0)


Reageer

Oostzaan
Auto op in vlammen OOSTZAAN - Een geparkeerde auto op het Zuideinde in Oostzaan is afgelopen woensdagnacht rond 02.00 uur in vlammen op gegaan. Het vuur kwam hoog boven de auto uit. Toen de politie en brandweer arriveerden, was er nog maar weinig te redden. Het vuur werd snel geblust, maar de volledige voorzijde... Najaarsmark in Lishof OOSTZAAN - In het verzorgingshuis Evean Lishof in Oostzaan, wordt zaterdag 25 november van 11.00 tot 16.00 uur een najaarsmarkt gehouden. Kramen met verschillende producten speciaal voor de komende feestdagen. Degelijk handwerk van zelfgebreide mutsjes, sokken en sjaals voor de koude najaarsdagen. Verder staan er diverse kraampjes met kerstkransen, kaarten,... Afsluiting Wateringbrug, Kerkstraat Oostzaan OOSTZAAN - In opdracht van de gemeente Oostzaan voert aannemingsbedrijf Gebroeders Van Kessel in de periode van donderdag 16 tot en met vrijdag 24 november, werkzaamheden uit aan het betonnen deel van de Wateringbrug die de Kerkstraat verbindt met het Weerpad in Zaandam. De brug wordt afgesloten voor autoverkeer van... Uitslag trekking OPKV OOSTZAAN - De Oostzaanse Pluimvee en Konijnen Vereniging (OPKV) heeft onlangs tijdens de clubshow een loterij gehouden. De uitslag van de trekking is als volgt: 1e prijs, fiets, geel 414.2e prijs, kaasmand, geel 417.       3e prijs, kaasmand, geel 416.4e prijs, vogelvoederpakket, geel 359.5e prijs, vogelvoederpakket, blauw 5746e prijs, vogelvoederpakket, geel... Hond valt paard aan in Het Twiske OOSTZAAN - "Als iemand erover begon, huilde ik direct." De schrik zit er nog altijd in bij Floor van de Lustgraaf. Dit weekend viel een hond haar paard Mironiem aan tijdens een ritje door Het Twiske. De eigenaar van de hond liep na het incident door. "Ik wil hem graag... Hekkensluiter Compaen deelt tikje uit in Sliedrecht OOSTZAAN - Hekkensluiter VV Compaen Oostzaan is er niet in geslaagd om te stunten tegen koploper Sliedrecht Sport in de Topdivisie heren. Ondanks een veelbelovende eerste set waarin het uitstekend volleybal liet zien bleven de punten bij de thuisploeg. Compaen was met slechts twee wisselspelers naar de nagelnieuwe sporthal De... Gezond ontbijten is geen kunst! OOSTZAAN - Het thema van het Burgemeestersontbijt had als thema 'Gezond ontbijten is geen kunst'. Burgemeester Meerhof was extreem vroeg opgestaan om samen met wethouder Siefko Julius de kinderen van groep 7 en 8 van de Noorderschool te ontvangen voor een ontbijt. Of het een ultiem gezond ontbijt was blijft... Ut sal mijn un sorg sijn
Zorgen moet je niet maken, maar doen
Column Diana de BoerStorm & vlizotrapjesIk ben nét thuis als mijn werktelefoon gaat en ik werp er een zijdelingse blik op. Best een pittige dag gehad en ik denk erover niet op te nemen, het hóeft immers niet. Mijn dienst zit erop. Maar zoals gewoonlijk wint mijn nieuwsgierigheid en ik...
Jubilaris haalt alles uit de kast
Doorgewinterde routiniers stappen uit de comfortzone
OOSTZAAN - Hij stapte zeven-en-veertig jaar geleden voor het eerst binnen bij het gezelschap, zij twee-en-twintig jaar geleden. Hij heet Joop Wesseling, zij Marjo Bosch. Hij is min of meer self made en zong tientallen, zo niet honderden tenorrollen. Zij is ook self made en won Una Voce Particolare bij...
Afscheid van een grootheid OOSTZAAN - Een overdadig gevulde theaterzaal gaf aan dat niet de eerste de beste afscheid nam. De zaal was verbouwd tot receptieruimte en daar kwamen een paar honderd mensen afscheid nemen van Peter Bokking. Peter, al sinds jaar en dag werkzaam voor Crowe Horwarth Foederer, had zijn vele relaties en... Sint Maarten initiatief yOzaan groot succes OOSTZAAN - Op het Kerkplein van Oostzaan was het 11 november al vroeg een drukte van jewelste. In zeer korte tijd hadden de jongeren van yOzaan een tent en een kraam met gezellige verlichting opgezet en kon het feest beginnen. Alles stond klaar en overal was aan gedacht. Er waren... Koffie-inloop OOSTZAAN - De blaadjes vallen in groten getale, af en toe schijnt er een schraal zonnetje en verder is het een natte herfst. Dat is dan precies het moment om een heerlijk vers bakkie koffie te doen in het Bartel JacobszCentrum. Donderdag 16 november kan dat weer. Kom gezellig een... Algemene Beschouwingen OOSTZAAN - Begonnen de Beschouwingen al om 14.00 uur, het duurde tot 23.15 uur voordat de hamer van de voorzitter de vergadering afsloot. Gelukkig zaten daar wel enkele pauzes tussen om te laven en een bitterbal te genieten. Maar het eindresultaat geldt en dat is positief. Met algemene stemmen werd... Sint Maarten in de Grote Kerk OOSTZAAN - Tijdens Sint Maarten deed de Grote Kerk van Oostzaan 's avonds haar deuren open. Kinderen en volwassenen met of zonder lampion konden een unieke ervaring met lichtmuziek en ruimte meemaken. In de middag waren dertig kinderen druk in de weer geweest om windlichtjes te schilderen. Vanaf zonsondergang werden... Fietscontrole CBS De Korenaar OOSTZAAN - Rond deze tijd van het jaar is het in de ochtend nog donker als de kinderen naar school fietsen. Het is van belang dat ze dan goed opvallen in het verkeer. Daarom heeft CBS De Korenaar afgelopen woensdag een fietscontrole uitgevoerd, in aansluiting op de landelijke campagne 'Ik... Voetbaloverzicht    Buiksloot Buiksloot verloor voor de KNVB beker met 1-5 van eerste klasser JOS/Watergraafsmeer. Het verschil tussen beide clubs was gewoon te groot. Toch was trainer Remco van Twiller na afloop beslist niet ontevreden. Zijn team had goed gespeeld en negentig minuten lang werd er gestreden. Na acht minuten moest doelman... Nieuwe directeur OVER-gemeenten OOSTZAAN - Het Algemeen Bestuur van OVER-gemeenten (de ambtelijke fusie tussen Oostzaan en Wormerland) heeft Erik van Wattingen (1970) benoemd tot directeur van OVER-gemeenten. Hij begint 1 januari 2018. De afgelopen vier jaar heeft Erik van Wattingen gewerkt voor de gemeente Alkmaar. Eerder werkte hij voor ABN AMRO, War Child... Borrelmiddag in Evean OOSTZAAN - Tijdens de muzikale borrelmiddag, zondag 19 november, in Evean Lishof in Oostzaan komt Harald Veenstra optreden. Om 14.15 uur brengt hij zijn programma 'Zwaaien naar tante Hannie!' In 1951 zag Nederland voor het eerst televisie, het was een wonder dat lang niet voor iedereen was weggelegd. Dus keek... Servicepunt Oostzaan    OOSTZAAN - Wie vragen heeft over wonen, welzijn, werk, zorg, financiën of vervoer of hulp nodig heeft bij het invullen van een (digitaal) formulier kan hiervoor terecht bij het servicepunt WWZ (wonen, welzijn, zorg) in Oostzaan. Alle inwoners van Oostzaan kunnen hier terecht met hun vragen. Het servicepunt WWZ bestaat... Dreiging uit de ruimte OOSTZAAN - Drs. Robert Wielinga (1962) houdt donderdagavond 23 november voor de Weer- en Sterrenkundige Kring Zaanstreek een lezing over Dreiging uit de ruimte. Er zijn stukken van de Maan en Mars op aarde gevonden. Hoe komen ze op aarde, wat is hun samenstelling en welke verassende conclusies kunnen er... Oude tijden Column Jan de WaalSpeelkwartier(Een herinnering van mijn broer Herman uit 1943.)Ik (Herman, dus) zat op de Kerkbuurtschool, en vlak voor het speelkwartier, werden we opgeschrikt door mitrailleurvuur. Even daarna gingen we naar buiten en op de hoek van de Kerkstraat stonden een tweetal pantserwagens van de bezetter die losse flodders... yOzaan deelt snoep en chocolademelk uit OOSTZAAN - Op Sint Maarten, dat al heel lang op 11 november valt, delen de jongeren van yOzaan op het Kerkplein (ter hoogte van het monument van Jacob Corneliszoon van Oostsanen) snoep en warme chocolademelk uit aan alle kinderen met een lampionnetje en een zangstem(metje). yOzaan is voor en door... Twee voor de prijs van één OOSTZAAN - November is al 75 jaar de tijd voor operette in Oostzaan. Meestal is de première op de dag van de intocht van Sinterklaas. Zo ook dit jaar. Op 18 november brengt Bel Canto de eenacter 'Trial by jury' van Gilbert and Sullivan. Een compleet humoristisch stuk over een... Oostzaanse volleybalster succesvol in de VS OOSTZAAN – De Oostzaanse volleybalster Kyra Brandt maakt grote stappen in de Verenigde Staten. In haar tweede seizoen bij het Laramie County Community College werd ze afgelopen zaterdag uitgeroepen tot beste spelverdeelster van de National Junior College Athletics Association Regio 9.Regio is in het Middenwesten van de Verenigde Staten natuurlijk... OFC raakt verder achterop OOSTZAAN - OFC kwam tegen het sterke Jong Vitesse niet verder dan 2-2. Het team van trainer Juri Rose liet een sterke indruk achter en had de drie punten meer dan verdiend. Twee minuten voor tijd werd het nog gelijk. Jong Vitesse had geen spelers uit het eerste team opgesteld,... Louter dames hebben schik in schikken OOSTZAAN - Of ze bij de tijd zijn in de Lishof? Nou en of! Deze keer was het thema Halloween. Een kreet die ten tijde van de jeugd van de dames niet bestond in Nederland, maar ondertussen geheel van deze tijd is. De (klein)kinderen hebben deze overgewaaide traditie uit Amerika...