‘Er is een enorme prijs betaald voor hoe wij nu kunnen leven’

Alkmaar Ontzet
Burgemeester Anja Schouten.
Burgemeester Anja Schouten. (Foto: vincentdevriesfoto.nl)

Een duivels dilemma. Zo moeten de drie burgemeesters van Alkmaar zich 450 jaar geleden hebben gevoeld. Kiezen ze voor Willem van Oranje en laten ze de Geuzen de stad in of geeft Alkmaar zich over aan de Spanjaarden? De verhitte discussies vonden plaats in het stadhuis van Alkmaar aan de Langestraat. Op deze historische locatie spreken we burgemeester Anja Schouten over 450 jaar Alkmaar Ontzet, een jaar waarin wordt gefeest én herdacht. 

“Het is toch heel bijzonder dat die ingewikkelde gesprekken hier plaatsvonden, in het stadhuis van Alkmaar. Zó lang geleden, maar toch zó dichtbij. Wanneer je je wat meer in het verhaal verdiept, is er veel te vertellen over die tijd. Heel veel. Het dagboek van burgemeester Van Teylingen geeft een bijzonder inkijkje. Hij moest als een van de burgemeester een keuze maken. Wordt het Willem van Oranje of kiezen we voor Spanje? Naarden koos bijvoorbeeld niet voor Spanje, met alle gevolgen van dien. Nagenoeg de hele stad werd uitgemoord. Ook Haarlem kwam in opstand en werd uitgehongerd. Alkmaar moest kiezen. Nou, ga er maar aan staan. Overal in de stad vind je plekken die er in 1573 óók stonden, zoals de Grote Kerk waar Alkmaarders op de ‘bangste dag’ troost zochten. Dat kleine orgel uit 1511 hing er dus toen al. Of neem de stadsmuur bij het Victoriepark én de plek waar de Rode Toren stond. Je kunt de geschiedenis letterlijk beleven. Alsof je in een tijdmachine zo 450 jaar terug in de tijd gaat.”

Egmondse Abdij

Schouten vindt het Alkmaarse Ontzet een prachtig historisch en heroïsch verhaal, maar benadrukt de schaduwzijde niet te vergeten. “De Egmondse Abdij is volledig gesloopt om met die stenen de stadswallen van Alkmaar op te hogen. De kant van Oudorp was nog niet klaar en daarom vielen de Spanjaarden daar aan. Alkmaar Ontzet gaat niet om alleen maar stoere mannen, maar ook over vrouwen, kinderen en over families die geen kant konden of niet durfden te kiezen. Hoe meer we weten, hoe groter het besef dat het zo ongelooflijk ingewikkeld voor alle inwoners was. Op school leerde ik het heldhaftige stedenlied van Alkmaar kennen en zong dat uit volle borst mee, maar het verhaal heeft de laatste jaren steeds meer diepgang gekregen.”

Lampionnenoptocht

Als klein meisje liep Schouten al mee in de kinderoptocht, op klompen. “Ik duwde een karretje waarin mijn buurmeisje zat. Op het karretje stond de tekst ‘sigaret uit of de pijp uit’, kennelijk een oproep om gezonder te leven. Ik heb zó veel mooie herinneringen! Ook de lampionnenoptochten vond ik prachtig. In mijn beleving regende het trouwens altijd, haha. Tijdens de Grote Middagoptocht stond ik altijd bij de ‘13 Balcken’ en als de tocht voorbij was, liep ik snel door naar een ander deel van de stad om de tocht nóg een keer te zien. Ik was gewoon fan en speelde in jeugdorkest Soli (Deo Gloria en speelde klarinet. Of ik goed was? Nee, ik bakte er niets van. Toen ik negentien was en in Amsterdam studeerde, bleef ik 8 oktober daar voor een tentamen. Nou, ik was helemaal van slag. Aan het echte feestvieren deed ik nauwelijks mee. Ik vond alle traditionele activiteiten veel leuker.”

Grote Raam

Schouten ziet zichzelf als een bevoorrecht mens om zo’n jubileumjaar mee te mogen maken. “Ik vind het prachtig. Als burgemeester maak je alles van dichtbij mee. Er zijn al prachtige dingen gebeurd en er staat nog veel op het programma. De onthulling van het Grote Raam is voor mij misschien wel het hoogtepunt. Wát een prachtig project is dat. Daar zullen onze kleinkinderen dankbaar voor zijn. Wat ik ook belangrijk vind, zijn de gesprekken in buurthuizen met nieuwe Alkmaarders. Dat zorgt voor saamhorigheid en dat heb je als stad nodig. Verbondenheid is - net als Vrijheid , Verscheidenheid en Verdraagzaamheid – een van de vier V’s die dit jaar centraal staan. Die saamhorigheid zorgde er destijds voor dat Nederland ontstond zoals we het nu kennen. Dat gaat nooit met een big bang, maar altijd in kleine stapjes. Dat moeten we nooit vergeten. Kleine stapjes zijn nodig om grote doelen te realiseren. Graag wil ik nog de V van Verdraagzaamheid onderstrepen. Vooral dát is zo ongelooflijk belangrijk bij alle vraagstukken die nu spelen. Bij alle andere V’s heb je elkaar nodig, maar op verdraagzaamheid heb je zelf invloed.

Wanneer dit jubileumjaar geslaagd is? Als iedereen op zijn manier Alkmaar Ontzet heeft kunnen vieren en heeft genoten. Daarbij hoop ik dat mensen elkaar opzoeken en ontmoeten én dat je andere Alkmaarders leert kennen, buiten je eigen levensstijl. Bovendien hoop ik dat iedereen zich realiseert dat we iets opgebouwd hebben waar we ontzettend zuinig op moeten zijn. Er is een enorme prijs betaald voor hoe wij nu kunnen leven. Dat moeten we nooit vergeten.”