De charme van de Grote Middagoptocht

Alkmaar Ontzet
De Grote Middagoptocht in 1933.
De Grote Middagoptocht in 1933. (Foto: Regionaal Archief)

ALKMAAR - Al heel lang een populair onderdeel van 8 oktober: de Grote Middagoptocht. Hoe hiernaar wordt uitgekeken, bleek vorig jaar weer, toen de start van de stoet door onverwacht oponthoud veel langer dan gepland op zich liet wachten. De toeschouwers langs de route bleven geduldig op hun plek tot de praalwagens eindelijk voorbij kwamen. 

Van Griekse mythen tot Kleurenpracht: de thema’s van de Alkmaarse ontzetoptochten gaan echt alle richtingen uit. De eerste georganiseerde ontzetoptocht – voor zover beschreven – reed in 1873 door de straten van Alkmaar, bij de herdenking van 300 jaar Ontzet. Toen overigens nog onder de naam ‘historische optocht’ en getrokken door paarden. Koning Willem III en twee van zijn zoons keken toe. Het was een daverend succes, waar zelfs de landelijke kranten enthousiast over schreven, met een eervolle vermelding voor de Alkmaarse meisjes op de praalwagens. Ook de historische optocht van 1911 – bij het 50-jarig bestaan van de grote Ontzetvereniging – sprong eruit. Er deden maar liefst 730 mensen aan mee, onder strakke militaire leiding van de commandant van de Alkmaarse Cadettenschool.

Vrij spel voor de fantasie
In de jaren ‘30 van de vorige eeuw was de grote optocht al een behoorlijk vast item in de ontzetviering, meestal met een historisch tintje. Die link werd aan het eind van de jaren ‘40 losgelaten. Daarmee ging een wereld open en werden thema’s uit de hoge hoed getoverd als ‘Fantasie en sprookjes’ (1949), ‘Sport en spel’ (1952), ‘Poppen, pruiken en potsenmakers (1966), ‘Musicalparade’ (1971), ‘Een koffer vol vakantieherinneringen’ (1977), ‘Filmfestival’ (1988), ‘Water, vriend en vijand’ (1994), ‘Een open boek’ (2003) en ‘Spraakmakende vrouwen’ (2019). Viel er een jubileum te vieren, dan werd daar natuurlijk op ingehaakt, zoals bij 100 jaar Alkmaarse vrijwillige brandweer in 1979, 750 jaar Alkmaar in 2004 en 200 jaar Koninkrijk in 2013.

Professionelere aanpak
Vanaf de jaren ‘70 pakte de 8 October Vereeniging de organisatie van de Grote Middagoptocht steeds professioneler aan. Dat moest ook wel, want de ontwerpen van de wagens werden groter en complexer. Ook stonden diverse Alkmaarse bouwbedrijven jarenlang werknemers af voor het opbouwen van de wagens. Zo transformeerden de praalwagens in de jaren ‘70 van bordkartonnen decors naar imposante constructies. Later sloten meer buurthuizen en vriendenclubs aan en namen de rol van de aannemers over.
Natuurlijk doen zich wel eens pechgevallen voor. Zo raakte in 1911 een deelnemer met paard en al te water. Het liep gelukkig goed af. De wereld stortte in 1970 letterlijk in, toen een wereldbol op een van de wagens de luifel van een kermiskraam raakte. De ervaring heeft geleerd: als er iets gebeurt, zijn er snel vrijwilligers ter plekke om de zaak weer vlot te trekken.

Onmisbare vrijwilligers en sponsors
Wat al die tijd niet is veranderd, is de grote inzet van ontwerpers, regisseurs, bouwteams, technici en bloemisten die de praalwagens opfleuren. Op de dag zelf sluiten nog meer vrijwilligers aan, zoals figuranten, muziekkorpsen en tractorbestuurders. Bij de Grote Middagoptocht zijn daarom al gauw zo’n 900 mensen betrokken, vanaf het eerste idee tot de afbouw na 8 oktober. Een heidens karwei, elk jaar weer. Een virus dat van ouder op kind overgaat en al hele Alkmaarse families en vriendengroepen heeft besmet. Misschien verklaart dit ook wel het enthousiasme langs de route: de optocht wordt beleefd als een evenement voor en door Alkmaarders. Bij mooi én slecht weer.
Tenslotte is het wellicht verrassend om te weten dat reclame op de praalwagens vroeger was toegestaan. Soms tot grote ergernis van toeschouwers, vanwege de historische mismatch. Maar iedereen in de ontzetorganisatie weet: zonder de bijdrage van sponsors kan geen spijker in een praalwagen worden geslagen. Dus krijgen zij al jaren terecht hun eigen plek in de optocht.