Verhaal van verzetsheld Arie van Helden geeft ‘bijzondere inkijk’

Door Jordi Smit

Aantekeningen boven water

Dat er notities waren, was langer bekend. In eerdere publicaties stonden enkele quotes en parafrasen uit het verhaal van Van Helden al eens opgetekend. Nog nooit kon het publiek echter kennismaken met de complete versie. “Via de familie lukte het om de aantekeningen boven water te krijgen”, vertelt Vaartjes. “We kennen de verhalen uit die tijd, maar zo gedetailleerd vaak natuurlijk niet. Het is bijzonder dat Van Helden dit heeft opgeschreven.”

Waar de KP al in 1942 tot stand kwam, spelen de notities van Van Helden zich af tussen september 1944 en februari 1945. Zijn verhaal begint met op dinsdag 5 september 1944 – Dolle Dinsdag. Op die dag speelden zich in heel Nederland emotionele taferelen af naar aanleiding van de berichten dat het land elk moment bevrijd kon worden van de Duitse bezetting. Oxener: “Het accent van zijn verhaal ligt op de droppings boven Boskoop, maar hij deelt ook andere zaken. Zo omschrijft hij hoe de Duitsers buiten Boskoop leden van een verzetsgroep oppakken en fusilleren. We hebben uitgebreid onderzoek gedaan naar namen en andere belangrijke zaken. Vooral koeriers brachten informatie destijds over en daardoor verliepen de communicatiestromen minder direct en betrouwbaar dan in vredestijd.”

Gevaarlijk

Naast het deelnemen aan droppings, deed Van Helden met de KP zijn ploeg meer werk. Zo haalde hij ‘s nachts huizen van acute onderduikers leeg. Dit moest voorkomen dat de inboedel verloren zou gaan. “Het leest weg als een spannend jongensboek, maar het is natuurlijk allemaal hachelijk en bedreigend. Met een gevaar voor zijn eigen leven hebben Van Helden en anderen gehandeld, want eenmaal ontdekt waren ze in levensgevaar”, stelt Vaartjes, die benadrukt dat het opschrijven hiervan al voor problemen kon zorgen. “Als de Duitsers zijn aantekeningen hadden gevonden, waren de gevolgen niet te overzien. Gelukkig is dit niet gebeurd.”

‘Van Helden had historisch besef’

Het handelen van de KP verliep in tijden van oorlog behoorlijk risicovol. Zo omschrijft Van Helden een moment waarop de Duitsers verschillende leden oppakten. Ze hielden ze vast in een schoolgebouw en ze zouden op transport gaan naar Gouda. “Duidelijk was dat een Boskoopse politieagent dit moest voorkomen, in ruil voor een onderduikadres”, vertelt Oxener. “Destijds waren er drie agenten: twee vrijgezellen en een met een gezin. De KP benaderde de twee vrijgezellen, maar zij zagen het risico niet zitten. De agent die getrouwd was, wilde wél een stap naar voren zetten. Het gevolg was dat de KP ze uiteindelijk een adres voor een heel gezin moesten regelen.”

Droppings

Voor de droppings zaten leden van de KP de hele dag voor de radio. Wanneer de codezin ‘Vier oogen zien meer dan twee’ zowel ‘s middags als ‘s avonds te horen was, zouden de Engelsen in de nacht met vliegtuigen komen. Dit ging echter niet altijd goed. Oxener: “Waar volgens de Engelsen vijf droppings boven Boskoop hadden plaatsgevonden, beschrijft Van Helden er maar vier. Na onderzoek kwamen we erachter dat de vijfde dropping waarschijnlijk verkeerd was gegaan, waardoor de materialen bij Hazerswoude eindigden.”

Verzwijgen

Zoals vaker in die tijd laat Van Helden nauwelijks tot geen emoties in zijn verhaal terugkomen. Vaartjes: “Soms toont hij zijn woede, als hij bepaalde Duitsers noemt, maar verder spreekt hij zich niet uit over zijn gevoel. Ik kende Van Helden voor zijn dood wel en weet dat het een rustige man was die lange tijd een taxibedrijf had. Over de oorlog sprak hij nooit. Dat hij echter de notities heeft gemaakt, laat zien dat hij een historisch besef had.”

Presentatie

Op 5 mei, om 20.00 uur, wordt Vooruit voor de vrijheid gepresenteerd in het voormalige raadhuis van Boskoop. Eerste exemplaren zullen worden aangeboden aan wethouder G.J. Schotanus en Van Heldens dochter Ellen. Daarbij zullen Gé Vaartjes en Pim Oxener een beeldpresentatie over de oorlog geven. Geïnteresseerden zijn van harte welkom.