Jubileum IVN Alphen aan den Rijn: ‘Willen bij mensen het zaadje planten’

Door Jordi Smit

Het landelijke IVN ontstond in 1960, als voortvloeisel van de Bond tegen Verontreiniging van Natuur en Stad. Waar de bond zich richtte op het corrigeren van ongewenst gedrag van bezoekers, wilde IVN juist educatie bedrijven. Het wilde kinderen en volwassenen laten beleven hoe leuk, gezond én belangrijk natuur is. Dat doet het nog altijd met natuuractiviteiten, cursussen, projecten en campagnes. Zelf leren en doen staat altijd centraal. 

Het concept was een daverend succes en binnen een korte tijd ontstonden er diverse vertakkingen door heel het land. Zo kwam ook IVN Alphen aan den Rijn van de grond af, in 1975. "De eerste IVN’ers waren mensen die bijvoorbeeld toch al met elkaar gingen vogelen, en zich verbonden voelden", legt de voorzitter uit. "IVN faciliteerde dat en hielp bij de oprichting. Met Tinie d’Haen, Dien Fleurbaay en de heer Stout als oprichters én Peter de Knijff, G.J. Van de Ploeg en Tinie d’Haen als bestuurders was er binnen de organisatie voldoende bestuurlijke ervaring aanwezig."

De werkgroepen waren als echte ‘doeners’ zeer nuttig. "Bij de werkgroep Vrijwillig Landschapsbeheer hadden we een docent Aardrijkskunde die een scriptie moest schrijven en die ging kijken naar de geriefhoutbosjes. Hoe zit dat eigenlijk? Ander voorbeeld: Joost van Beek is bioloog en deed veel met muizen. Hij ging daarom op eilanden kijken naar wat voor muizen daar zaten? Zo ontstonden uit hobbysfeer veel activiteiten en groeide de organisatie uit." Momenteel zijn er tien werkgroepen actief, die allemaal naast elkaar functioneren. "Dat gebeurt zelfstandig. Elke werkgroep heeft een coördinator en allemaal hebben ze contact met elkaar. Zij organiseren zelf activiteiten. Tussendoor proberen we verbanden te leggen tussen die werkgroepen, zodat ze elkaar nóg meer gaan versterken."

De ontwikkelingen stopten door de jaren heen niet. Zo lukte het om een vaste locatie af te dwingen, middenin de natuur. "IVN had in de jaren ‘90 behoefte aan een vaste plaats. Hoewel we in leegstaande schoolgebouwen van de gemeente mochten zitten, was het vervelend dat we na zo’n periode weer moesten verhuizen." Via een stichting ontstond bezoekerscentrum De Veenweiden, herkenbaar aan de vorm, namelijk die van een vlinder.  "De stichting had niets anders als doel dan het realiseren van dit gebouw en het onderhouden van het pand. Dat is gelukkig nu wel anders. Ze organiseren tentoonstellingen en zorgen voor een aantrekkelijk centrum."

Gerda ziet nog steeds elke dag hoe IVN levend is. De natuurgidsenopleiding, de drijvende kracht achter het mogelijk maken van veel activiteiten, is cruciaal. "Het is mooi om te zien dat steeds meer jonge mensen deelnemen", vertelt ze. "Zij hebben andere ideeën. Bovendien merk je dat ze veel meer met hun telefoon werken, waardoor er een hele andere dimensie ontstaat. De opleiding is absoluut het hart van onze organisatie." Elk jaar slaagt IVN Alphen aan den Rijn erin om mensen te vinden die een bijdrage aan de opleiding willen leveren door hun expertise te delen. "Zij krijgen een cadeaubon van ons, want we kunnen helemaal niet veel betalen. Maar zij vinden het geweldig om gemotiveerde mensen op te leiden en over hun eigen passie te vertellen. Zolang je als organisatie je connecties hebt, is er heel veel mogelijk. Het zijn keer op keer fantastische sprekers."

Deelname aan de opleiding kost 300 euro. Zij hebben daarvoor een opleiding van anderhalf jaar met eens in de veertien dagen een theorieavond en elke maand een excursie, inclusief koffie en thee. "Door het bedrag laag te houden, is het voor iedereen toegankelijk." Het laag houden van de kosten doet IVN overigens niet alleen voor deze opleiding, maar ook voor bijvoorbeeld kinderactiviteiten. "Het gaat mij erom dat we het zaadje planten, dat het kind voelt dat het goed voor hem of haar is en dat ze later terugkomen." Voor Gerda is het een feest om met de kinderen aan de slag te gaan. Ze beleeft bijzondere verhalen, zoals een autistisch jongetje dat met zijn begeleider aanwezig was. "Ik zei tegen hem: ‘Luister eens naar die vogels.’ Na een maand vertelde de moeder dat hij alleen nog maar vogelgeluiden wilde leren en hij kende die binnen een paar maanden. Het maakt kortom vaak wat los bij kinderen die het in het dagelijks leven moeilijker hebben."

Dat geldt ook voor de volwassenen die meedoen aan de opleiding. Gerda neemt iemand die biologie studeert als voorbeeld. "Ze zei me laatst dat ze het bij ons veel praktischer leert. Ze deed voor haar opleiding dan wel onderzoek, maar bij ons heb je het ook écht in je handen. Voor haar gaat de wereld op een andere manier open. Beleef het, daar gaat het om."

Tijden veranderen, zo zien ook Gerda en Gert. De laatste jaren staat het onderwerp natuur hoog op de agenda en dus neemt de interesse in het onderwerp verder toe. "We gaven vleermuizenexcursies: in 2023 waren er negentien mensen, vorig jaar hadden we drie groepen van meer dan 30 mensen per avond. Dat is bijzonder", stelt Gerda. "En het is ook heel interessant. Wist je dat een muis meer botten in zijn lijf heeft dan een mens? Dat is toch ongelooflijk. Een muis heeft namelijk een staart en daar zitten veel botten in. Verder heeft het dier dezelfde botjes in zijn of haar lijf als jij. Dat geldt overigens voor veel meer dieren, allemaal dezelfde botten. Mensen staan echt versteld als ze dat horen."

Vanwege het vijftigjarig bestaan van de afdeling houdt IVN Alphen aan den Rijn diverse activiteiten. Nadat op 5 januari de opening van het jubileumjaar plaatsvond, wacht op 22 maart een grote schoonmaakactie in 50 straten in Alphen aan den Rijn. "Dat doen we met minstens 50 vrijwilligers die minstens 50 kilo vuil ophalen. We zijn bezig met een grote weegschaal, zodat we het aan het einde van de rit kunnen wegen. We doen de organisatie samen met de gemeente en Alphen Schoon." Op 17 mei is het de jubileumdag. "We houden dan eerst een fietstocht met een lunch, waarna we ‘s middags een tentoonstelling openen over vijftig jaar verdwenen en verschenen natuur in het Groene Hart. Daarna hebben we nog een receptie." Kijk op www.ivn.nl/afdeling/alphen-aan-den-rijn/ voor alle activiteiten.

Gerda en Gert zouden het bijzonder vinden als het lukt om door het jubileumjaar nieuwe leden binnen te halen. Gert: "Ons subdoel is 50 nieuwe leden, dat zou wel heel mooi zijn. Momenteel hebben we rond de 300 leden. We proberen het zo veel mogelijk te promoten, en daar biedt ons jubileum een mooie kans voor."