Waar staat het oudste gebouw van de gemeente Alphen?

Door Redactie Ons Erfgoed

Al voor begin van onze jaartelling en daarna in de tijd van de Romeinen in Nederland, woonden er al mensen op de plaats waar nu het huidige Koudekerk ligt. Van een kerk was echter nog geen sprake. Met de kerstening (bekeren naar Christendom) rond de achtste en negende eeuw, zou er een kleine kerk gestaan kunnen hebben. Naar aangenomen wordt, was dat een houten kerkje waar een toren bij hoorde. De Vikingen zouden er in de tiende eeuw wel eens voor gezorgd kunnen hebben dat het kerkje een tijd niet meer gebruikt werd. Een verlaten kerk dus, ook wel ‘coude kerk’ genoemd. Zo ontstond in de middeleeuwen waarschijnlijk de plaats Koudekerk met de kerk als belangrijkste gebouw van het historische dorp.

Document uit 1305

De eerste aanwijzing voor het bestaan van de kerk is een vermelding in een document uit het jaar 1305. Daarin staat dat een Vrouwe Alveraat geld aan de kerk gaf om missen te laten lezen voor haar overleden echtgenoot Dirc van Poelgeest. Die kerk heette waarschijnlijk St. Nicolaaskerk, zoals veel kerken in die tijd. Het ging om een zogenaamde zaalkerk met een losstaande toren. De omtrekken van die kleine kerk zijn nog te zien in de muur van de klokkentoren.

Aan de kerk is ook een bijzonder verhaal verbonden. Een verhaal dat gaat over Aleid van Poelgeest, dochter van Jan van Poelgeest en maitresse van Albrecht van Beieren, graaf van Holland. Zij woonde in Koudekerk en werd in 1392 vermoord in Den Haag. Deze moord veroorzaakte heel veel onrust in het graafschap Holland. De groep die als schuldig werd gezien aan de moord, werd jarenlang vervolgd. In 1413 volgde er een openbare verzoening, waarbij bepaald werd dat op kosten van de verdachte groep een kapel bij de kerk in Koudekerk zou worden gebouwd ter ere van Aleid. Wanneer dat precies gebeurde, is niet duidelijk. Wel zijn in 1453 het koor, het altaar en de kapel officieel ingewijd.

Grote verandering

Door de Reformatie in Koudekerk en de kleine beeldenstorm in 1574 veranderde er veel. Johan Adriaansz. Aalbout, pastoor in Koudekerk, nam de benen voor de hervormers. In de koorzaal is nog steeds te zien dat deze kerk voor de reformatie voor de rooms-katholieke eredienst gebruikt werd. In de muren is een aantal nissen te zien voor het bewaren van het wijwater en de wijnkelk.

Tot in de zeventiende eeuw is de kerk nauw verbonden met de familie Van Poelgeest, die eeuwenlang het gezag vormde in de Heerlijkheid Poelgeest en Koudekerk. Zoals bij veel monumenten werd de kerk in de loop van de eeuwen uitgebreid en verbouwd: een schip aangebouwd aan de toren, een uitbreiding van het schip met zijbeuken, de aanbouw met een consistoriekamer als vergaderruimte voor de Kerkenraad, nieuwe ingangen bij de Aleidkapel en aan de zuidkant van de kerk. Er volgden in de loop van de tijd dus restauraties aan de buitenkant van de kerk, maar ook aan de binnenkant.

Samengaan

Om de huidige middeleeuwse kerk voor de toekomst te behouden zijn de leden van de Hervormde gemeente en de Gereformeerde Kerk (ook wel Ontmoetingskerk genoemd) samengegaan onder de koepel van PKN Nederland. De Ontmoetingskerk is verkocht om de restauratie van de Brugkerk in 2024 mogelijk te maken. Zo is het oudste monument van de gemeente Alphen aan den Rijn klaar voor de toekomst. De Brugkerk zal daarom ook steeds meer gebruikt gaan worden voor andere activiteiten dan de kerkelijke.

Dit bericht is ook gedeeld via ons WhatsApp-kanaal van gemeente Alphen aan den Rijn. Ook razendsnel het laatste nieuws in je app? Volg het Rodi-kanaal nu (anoniem) via deze link.