Makers willen betaalbare werkruimtes in Hamerkwartier

“Na jaren stilstand in de ontwikkeling van het Hamerkwartier zijn de bouwplannen, na bezwaren van chemiefabriek Ketjen, aangepast en is de weg vrij om 6500 nieuwe woningen te bouwen. In de plannen van de gemeente, vastgelegd in de Investeringsnota Hamerkwartier, is de ambitie geformuleerd om van het Hamerkwartier een ‘creatieve productiewijk’ te maken waarin wonen en kleinschalige productiviteit worden gecombineerd. Een bijzonder streven dat niet eerder in Amsterdam is gerealiseerd. Daarmee wil de gemeente het historisch gegroeide karakter van de wijk rechtdoen.

Als bestuur van Stichting Makers aan het IJ steunen wij deze ambitie van harte, maar de gemeente moet nu concrete keuzes maken om haar ambitie waar te maken. Na het vertrek van de scheepsbouw heeft zich in Amsterdam-Noord een ambachtelijke ondernemerscultuur ontwikkeld. Sinds dertig jaar zijn hier honderden werkplaatsen van timmerlieden, sieradenmakers, restauratieateliers, kunstenaars, muziekstudio’s en andere ambachtelijke makers gevestigd. Zij zijn actief in de wijk, creëren stageplaatsen, organiseren jaarlijkse open atelierdagen, initiëren wijkprogramma’s met buurtbewoners en dragen zo bij aan de leefbaarheid en community building in de wijk.

Zij zorgen zij voor sociale verbinding en voor levendigheid in de straat, overdag ‘s avonds en in het weekend. Dat is precies het karakter dat de gemeente wil behouden en uitbouwen. Maar dit karakter ontstaat niet vanzelf en het kan ook niet worden nagebootst met een paar ateliers als sluitpost in een bouwplan. Het is namelijk het resultaat van dertig jaar organische groei, en het is kwetsbaar. Door de kleinschaligheid van hun activiteiten, die niet op schaalvergroting maar op kwaliteit en duurzaamheid zijn gericht, kunnen zij alleen deel uitmaken van de buurt als de huren betaalbaar blijven.

In de aangepaste plannen wordt gemeld dat er op de Hamerkop minder bedrijfsruimte gerealiseerd zal worden om toch het beoogde aantal woningen te kunnen bouwen. Dit wordt deels ‘gecompenseerd’, aldus de raadsinformatiebrief van 19 februari, doordat het ‘goed functionerende Zamenhof bedrijventerrein’ nog vijftien jaar zal kunnen blijven. Het lijkt erop dat gemeente en projectteam het behoud van het ambachtelijke ondernemerschap in de wijk dus vooral op het Zamenhofterrein willen concentreren. Maar ook op en rond het Zamenhofterrein kunnen de kleine ambachten onder druk komen te staan. Ook daar gaan al panden over in nieuwe handen met een fikse verhoging van de huurprijs.

Dat veel kleine ondernemers nu nog actief kunnen zijn op de Zamenhof is louter te danken aan een handvol oude eigenaars van het terrein die sterk verbonden zijn met de buurt en de huren betaalbaar houden. Hulde! Maar dat is geen duurzaam beleid voor de ontwikkeling van het Hamerkwartier op langere termijn.

Wij roepen de gemeente en het Projectbureau Hamerkwartier op tot drie stappen om hun ambitie om het historische gegroeide karakter van de wijk te behouden concreet vorm te geven. Ten eerste door limieten in te stellen voor de huur van ambachtelijke werkruimten in de plint van het nieuwe Hamerkwartier, zoals ook in Loods 6 aan de andere kant van het water is gebeurd. Andere constructies zijn denkbaar, waaronder een ‘sociale huur-plafond’ voor kleine bedrijven. Ten tweede: blaas de Plintorganisatie weer nieuw leven in, zodat er één partij verantwoordelijk is voor het beheer en de betaalbaarheid van werkruimte in de wijk. Het onderzoek daarnaar is al gedaan, de kennis is er. Ten derde: leg de afspraken vast in bindende eisen aan ontwikkelaars.

De 6500 nieuwe bewoners van het Hamerkwartier, maar ook de oude bewoners in omringende buurten, verdienen een wijk met karakter: een wijk waar iets gemaakt wordt, waar je de kunstenaars kent die kinderworkshops en buurtfestivals organiseren, waar jongeren een stageplek vinden bij fotografen en meubelmakers. Dat is wat de creatieve productiewijk belooft. De makers zijn er al. De gemeente hoeft ze alleen maar de ruimte te geven om te blijven en zich te ontwikkelen. Als dat niet gebeurt dreigt het nieuwe Hamerkwartier de zoveelste slaapwijk van de stad te worden.”

Stichting Makers aan het IJ