Sneuvelbereidheid

Uit een recent - omvangrijk - onderzoek door het Haagse instituut Clingendael komt naar voren, dat de sneuvelbereidheid bij de Nederlanders aanzienlijk is toegenomen. Voor het eerst in lange tijd lijken ‘we’ weer bereid om te vechten voor ons vaderland. Voorheen was dat anders, Nederlanders hadden namelijk decennia lang geen enkele zin om de wapens op te pakken als het ‘er op aan’ zou moeten komen. Inmiddels tekent zich dus een stijgende lijn af in het aantal burgers dat zich bereid verklaart om in het geval van oorlog een ouderwets potje te gaan matten.

Natuurlijk hangt één en ander samen met de oorlog tussen Rusland en Oekraïne en de onrust/spanningen in Israël en het Midden-Oosten. De wereld staat in lichterlaaie en het geopolitieke wereldtoneel wordt steeds meer gedomineerd door ferme taal en gebalde vuisten. Het valt dan ook volkomen te begrijpen, dat in en buiten Nederland steeds meer wordt aangedrongen op de herinvoering van de dienstplicht.

Overigens gaan de meeste mensen er onterecht van uit dat de dienstplicht inmiddels is afgeschaft, want in 1997 werd de opkomstplicht slechts opgeschort. Sindsdien worden dienstplichtigen gewoonweg niet meer opgeroepen. Maar in uitzonderlijke situaties kan de regering alsnog een eind maken aan deze opschorting, zoals in het geval van een dreigende oorlog.

Overigens was ik - toevallig - de eerste lichting die in aanmerking kwam voor deze opschorting. Ik stond net op het punt om een bevriende arts te vragen een briefje te schrijven dat ik van alles en nog wat mankeerde, totdat ik werd ingehaald door dit (voor mij op dat moment: goede) nieuws. Ik wilde namelijk gaan studeren en advocaat worden, ik had helemaal geen zin om met allerlei onbekende, opgeschoten pubers uit den lande ‘soldaatje’ te gaan spelen.

Deze afkeer was overigens mede gevoed door de ervaringen van mijn middelste broer Gert, die een aantal jaren eerder nog wél in dienst was geweest. Een zinloos gebeuren, waarbij je de meeste tijd doorbracht tussen zwaar verouderd materieel. Er werd ook behoorlijk wat ‘afgezopen’, want er was nauwelijks iets anders te doen. Van ‘spanningen op het wereldtoneel’ was op dat moment (1997) totaal ook geen sprake, de geopolitiek was min of meer in een slaapverwekkende stand gesukkeld.

Maar goed, het zijn inmiddels nieuwe en vooral andere tijden. Dus kregen een paar maanden geleden zo’n 200.000 jongeren die dit jaar 17 jaar zijn of zullen worden, de zogeheten Dienstplichtbrief op de mat. In de brief wordt specifiek verwezen naar de oorlog in Oekraïne: “In Nederland leven we in vrede. Maar wereldwijd is er soms - ook dichtbij - veel onrust en onveiligheid. Iedereen kent nu bijvoorbeeld de oorlog in Oekraïne. Onze militairen beschermen ons, ons eigen grondgebied en dat van onze bondgenoten. Ze beschermen onze welvaart en onze democratie”, zo staat in de brief opgetekend.

Overigens juich ik het toe, dat de opkomstplicht wordt aangescherpt. De rustige tijden van weleer zijn voorbij. Het is daarom goed, dat we breedmaatschappelijk meer bewust worden van het feit dat het niet langer ondenkbaar is dat het wapengekletter langzamerhand ook onze kant op gaat komen. Er gaat ook een krachtig signaal uit richting potentiële agressors; ook wíj zijn bezig om ons te wapenen.

Hoe dan ook zal je er natuurlijk alles aan moeten doen om excessen zoals die van zo’n 85 jaar geleden te voorkomen. En ik weet dat uit de ‘eerste hand’, want mijn 89-jarige moeder heeft de Tweede Wereldoorlog nog zélf meegemaakt. Regelmatig hangen mijn vrouw en ik ademloos aan haar lippen wanneer ze anekdotes uit die tijd vertelt. Zoals - bijvoorbeeld - over mijn opa. Hij was wethouder en aangesloten bij het verzet. Tijdens de oorlog kwam het verzet steeds meer ‘op de radar’ van de Duitsers en was het voor hem niet langer meer verantwoord om in Alkmaar te blijven wonen. Op stel en sprong moest het gezin uiteindelijk onderduiken in een boerderij op ‘het Stroetje’, in de buurt van Dirkshorn.

Het waren dus barre en spannende tijden, waar bij gelegenheid overigens ook ruimte was voor ‘verbroedering’. Mijn tante Elisabeth was stiekem hout aan het hakken in de Juliana van Stolberglaan in Alkmaar, maar dat was ten strengste verboden. Een passerende jonge Duitse soldaat vatte haar in de kraag en het leek er niet goed voor haar uit te zien. Tot haar grote verbazing bood hij vervolgens zijn hulp aan en samen hebben ze het hout gekapt en weggebracht. Het was dus gelukkig niet alleen kommer en kwel wat de klok sloeg….

Zodra de Duitsers capituleerden is mijn opa vóór de rest van het gezin uit naar Alkmaar teruggekeerd. Het Duitse gezag en de NSB’ers waren vertrokken en alles lag letterlijk ‘op z’n kont’. In allerijl werd een nieuw bestuur aangesteld, de stad (en het land) moesten immers weer bestuurd en geregeerd worden.

Tja, dat waren nog eens tijden. Tijden die we hopelijk nooit meer hoeven mee te maken. Maar die ook duidelijk maken dat iedereen zich bewust moet zijn van de dreigingen en gevaren waarmee Nederland (en Europa) zich geconfronteerd ziet. Niet wegkijken, maar acteren. In die zin is het goed, dat een grote groep mensen bereidheid toont om desnoods letterlijk hun leven voor ons land en voor onze landgenoten te geven. Ik vind dat een mooie maar vooral ook geruststellende gedachte. Vrijheid is een deugd, die te allen tijde verdedigd moet worden.

Mr. Evert Hoekstra - CKH Advocaten