Onterecht vergeten: schrijfster Top Naeff 1878 - 1953

Door Marianne Overbeeke

Oorspronkelijk maakte de Top Naefflaan deel uit van de Antony Fokkerlaan. Waarom dit stukje in Haarlem Noord uiteindelijk werd vernoemd naar de schrijfster Top Naeff is mij niet bekend, maar het verwijst terecht naar een van de belangrijkste auteurs uit de Nederlandse jeugdliteratuur.

Anthonetta Naeff, koos haar bijnaam ‘Top’ als schijversnaam. Top werd in 1878 geboren in Dordrecht als enige dochter van een tamelijk welgesteld gezin. Haar vader was beroepsofficier en haar moeder stamde uit een oud koopmansgeslacht. Al op jonge leeftijd bleek haar schrijftalent. Op haar eenentwintigste debuteerde zij met het toneelstuk De genadeslag. Haar grote doorbraak volgde een jaar later, in 1900, met de roman School-idyllen. Daarna verschenen nog vele romans, novellen en toneelstukken.

Taartjes eten en kattenkwaad uithalen

Haar eerste boek werd haar bekendste werk. School-idyllen vertelt het verhaal van Jet van Marle, een meisje dat rond 1900 opgroeit bij haar strenge oom en tante nadat haar ouders zijn overleden. Haar broer Huug werkt als zeeofficier in Nederlands-Indië. Gelukkig heeft Jet vier goede vriendinnen: Lien, Noes, Jeanne en Maud. Samen zitten zij op school, maken huiswerk, eten taartjes, worden verliefd en halen kattenkwaad uit. Hun avonturen zijn vrolijk en herkenbaar, maar het verhaal kent ook een tragische kant. Jet kijkt verlangend uit naar de terugkeer van haar broer. Zij wordt ziek en sterft op haar zeventiende verjaardag, haar broer is nog net op tijd om afscheid van haar te nemen.

Een enorm succes

Het succes was enorm. Het boek werd vertaald in het Duits, Frans en Deens, beleefde meer dan dertig drukken en is ruim een eeuw later nog altijd verkrijgbaar. School-idyllen werd gezien als een nieuw type meisjesboek, waarin ernst en luim elkaar afwisselen. Hoewel de wereld van dienstmeisjes, herenhuizen en de meisjes-HBS inmiddels ver achter ons ligt, voelt het verhaal nog verrassend fris aan. De verliefdheden, de slappe lach in de klas, de verlangens en teleurstellingen van de hoofdpersonen zijn tijdloos.

Misschien is dat wel de belangrijkste reden waarom School-idyllen nog steeds wordt gelezen. Het was het eerste boek waarin jonge meisjes zichzelf konden herkennen: geen kind meer, maar ook nog niet volwassen. Top Naeff schreef niet over hoe meisjes zouden moeten zijn, maar over hoe zij werkelijk waren.