Onderzoek ontkracht mythe van economische noodzaak Schiphol

Onderzoeksbureau CE Delft heeft in opdracht van de Maatschappelijke Raad Schiphol (MRS) onderzocht of een kleinere luchthaven beter is voor de welvaart in Nederland en welke luchthaven Nederland nodig heeft. In het nieuwe rapport ‘Brede welvaart en de omvang van Schiphol’ concludeert het onderzoeksbureau CE Delft dat een kleinere luchthaven Nederland méér brede welvaart levert op dan de huidige omvang.

Ernstige geluidshinder

De huidige omvang van Schiphol gaat gepaard met ernstige geluidshinder, gezondheidsschade, hoge CO₂-uitstoot, druk op woningbouw en een groot beslag op arbeid en energie. Ook past de luchthaven in haar huidige omvang niet binnen de geldende wetgeving. “Bovendien oordeelde de rechtbank Den Haag in maart 2024 dat de belangen van omwonenden jarenlang onvoldoende zijn meegewogen en dat dit in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens” Aldus Khadija Arib, voorzitter van de MRS. Vandaar het onafhankelijk onderzoek naar de relatie tussen de omvang van Schiphol en brede welvaart, waarbij is gekeken naar effecten die in het verleden stelselmatig ondergeschikt zijn geweest, zoals gezondheid of woongelegenheid.

Brede verkenning

Onderzoeksbureau CE Delft heeft drie situaties voor 2025 onderzocht;
500.000 vluchten, 375.000 vluchten en 250.000 vluchten per jaar. De studie is een brede verkenning van de effecten van een luchthaven van verschillende groottes op economie, gezondheid, klimaat, wonen en bereikbaarheid.

De uitkomsten zijn helder. Wat betreft de gezondheid ervaren 1,34 miljoen Nederlanders nu geluid boven de WHO-adviesgrens. Bij 250.000 vluchten daalt dit aantal met zo’n 57 procent. Ook neemt de ziektelast dan af door bijvoorbeeld minder ultrafijnstof. Een kleinere luchthaven creëert ruimte voor minimaal 30.000 extra woningen. Voor het klimaat dalen de CO₂-kosten met 0,6 tot 1,7 miljard euro per jaar in de kleinste variant.

Beperkte extra reistijd

De luchthaven onttrekt arbeid en kapitaal aan cruciale sectoren zoals energietransitie, zorg, ICT en woningbouw en blijkt de totale werkgelegenheid in Nederland nauwelijks afhankelijk van de omvang van Schiphol. Als laatste conclusie: het maximale vestigingsplaatseffect wordt al bereikt bij 150.000 tot 200.000 vluchten. In de kleinste variant krijgt slechts negen procent van de reizigers te maken met beperkte extra reistijd en veranderen ticketprijzen nauwelijks.

Daarbij komt dat een aanzienlijk deel van de winsten van luchtvaartmaatschappijen naar buitenlandse aandeelhouders vloeit, waardoor de economische meerwaarde voor Nederland beperkt is.

Negatieve effecten

De MRS concludeert dan ook op basis van het onderzoek dat er binnen de onderzochte scenario’s geen structurele relatie bestaat tussen de omvang van de luchthaven en de kracht van de Nederlandse economie en is de gedachte dat luchtvaart zó belangrijk is dat negatieve effecten maar moeten worden geaccepteerd, niet langer houdbaar op basis van de feiten.

De MRS roept kabinet en Kamer op om bij het nieuwe Luchthavenverkeerbesluit (LVB) niet automatisch uit te gaan van een maximale capaciteit, maar te zoeken naar een omvang van de luchthaven die aantoonbaar bijdraagt aan brede welvaart. De MRS wil met dit rapport een brede maatschappelijke discussie starten en een symposium over dit onderwerp organiseren waar zowel omwonenden als politiek voor worden uitgenodigd. De discussie rond Schiphol in de toekomst zou volgens de MRS veel meer moeten gaan over brede welvaart.