Hoe Carla als clown Jet diep contact maakt met dementerenden

Door: Sandra Ooms

Een onverwachte roeping

Carla raakte op een bijzondere manier betrokken bij dit vak. “Ik vond clowns eigenlijk helemaal niet leuk, ze kwamen dom over,” lacht ze. Toch werd ze geïntrigeerd toen ze las over contactclowns. Met een lange carrière in de zorg achter zich besloot ze deze nieuwe uitdaging aan te gaan. Ze volgde een opleiding bij Clownschool Esterella in Utrecht en werkt inmiddels al acht jaar als contactclown. “Het bijzondere is dat het niet draait om clown zijn, maar om contact maken met mensen die dat niet meer vanzelfsprekend kunnen,” vertelt ze. “Niet alles hoeft met woorden, we spelen in op wat we zien en voelen. Dat is wat ons vak zo bijzonder maakt.” Carla werkt samen met een groep van vijf contactclowns, de Corazon Clowns, wat  ’clowns met een warm hart’ betekent.

Subtiele signalen

Contactclowns werken door te observeren en af te stemmen op de ander. “Mimiek is heel belangrijk,” zegt Carla. “Je ziet of iemand open staat of niet. Soms zijn de reacties duidelijk, soms zijn ze subtieler. Mensen die wat teruggetrokken zijn, probeer ik rustig te benaderen. Je merkt dat ze dan langzaam opwarmen, bijvoorbeeld door zachtjes mee te neuriën of een muziekinstrument te pakken.” Carla vertelt over een van haar dierbaarste momenten: “Ik zat eens naast een mevrouw, en ze legde haar hoofd tegen me aan. De verzorging vertelde me dat ze dat normaal nooit deed. Dat was zo’n prachtig moment van verbinding.”

‘Hier zijn de clowns!’

Carla merkt soms dat haar werk niet altijd meteen begrepen wordt door zorgpersoneel. “Soms worden we aangekondigd met ‘Hier zijn de clowns!’ of ‘U heeft bezoek mevrouw’, maar dat werkt niet. We willen niet aangekondigd worden, we willen de ruimte krijgen om zelf op een rustige manier contact te maken,” zegt ze.”Bij een aankondiging kunnen de verkeerde verwachtingen gewekt worden. Als we binnenkomen, moeten we kunnen aftasten wat er in de ruimte gebeurt en daarop reageren. Als mensen denken dat we een circusact komen doen, verdwijnt die ruimte om rustig contact te maken.”

Over hoofden heen praten

Ook familieleden hebben niet altijd meteen door wat het werk van een contactclown inhoudt. “Soms praten ze over de hoofden van mensen heen, zoals: ‘Gisteren was ze boos’ of ‘Ze heeft vanmorgen niet gegeten’. Maar dat merken ze echt,” zegt Carla. Ze herinnert zich een keer dat iemand boos riep: ‘Niet over mij praten!’. “Mensen met dementie verdienen net zoveel respect als ieder ander. Zelfs als ze niet meer goed kunnen praten, begrijpen ze vaak nog veel. Maar dat heb ik ook moeten leren hoor. In mijn werkjaren in het ziekenhuis heb ik me daar ook weleens schuldig aan gemaakt.”

Niet opdringerig, wel uitnodigend

Het vinden van de balans tussen uitnodigen tot contact en niet opdringen is een van de grootste uitdagingen voor contactclowns. “We gaan heel voorzichtig te werk,” vertelt Carla. “Je begint met iets simpels, zoals op een afstandje beginnen te zingen of muziek te maken, zonder meteen in te breken op hun persoonlijke ruimte. We kunnen daarna allerlei attributen gebruiken, bijvoorbeeld een plumeau, een ballon of een speeldoosje. Maar ook een techniek als spiegelen. Het is belangrijk om aan te voelen wat iemand op dat moment nodig heeft.” Ervaring helpt daarbij, maar elke situatie blijft uniek. “De ene keer wil iemand dicht bij je zijn, de andere keer houdt iemand je liever op afstand. Het is aan ons om daar respectvol mee om te gaan. Het kan ook gebeuren dat het groter wordt en we volop zingen met de mensen en ze met muziekinstrumenten meedoen. Dan is het meer een groepsgebeuren.”

Sceptisch

Niet alleen de bewoners, maar ook familieleden en zorgpersoneel zien vaak de positieve effecten van het werk van contactclowns. “Soms zijn familieleden eerst wat sceptisch,” vertelt Carla. “‘Clowns? Wat komen die hier doen?’ Maar als ze zien hoe we werken, begrijpen ze het beter.” Zorgpersoneel reageert ook wisselend. “We worden regelmatig teruggevraagd omdat mensen merken dat bewoners na ons bezoek meer ontspannen zijn. Maar het blijft belangrijk dat we de ruimte krijgen om ons werk goed te doen, zonder dat er verwachtingen zijn van entertainment.”

Een nieuwe kijk op het leven

Het werk als contactclown heeft Carla’s kijk op het leven veranderd. “Ik heb geleerd om in het hier en nu te leven en sneller te relativeren. Als er iets vervelends gebeurt, laat ik het sneller los. Ik zoek altijd naar wat er nog wél mogelijk is, in plaats van te blijven hangen in wat niet lukt. Negativiteit laat ik veel sneller los dan vroeger. Ik gooi dat sneller over mijn schouder.” Het werk als contactclown heeft haar niet alleen als zorgverlener, maar ook als mens gevormd. “Het leert je om op een dieper niveau verbinding te maken. Niet alles draait om woorden; soms kun je meer zeggen zonder te spreken.”

De waarde van contact

Wat Carla vooral hoopt, is dat meer mensen gaan inzien dat contact niet altijd groot hoeft te zijn om waardevol te zijn. “We hopen dat meer mensen gaan begrijpen dat je op veel manieren contact kunt maken, ook zonder woorden. Dat kan net zoveel betekenen als een gesprek.” Voor Carla is het werk als contactclown een prachtige manier om mensen die soms vergeten worden, weer even in het middelpunt van de aandacht te zetten. “Je laat mensen voelen dat ze gezien en gehoord worden, ook al is het maar voor even. Dat maakt dit werk zo bijzonder.”

Meer informatie? Carla is te bereiken op 06 44149532.

Carla Bakker (als clown Jet) - (Foto: Sander van den Bosch)