De kleurrijke carrière van Jan-Simon Minkema

Door Annemieke Ooms

Ik heb altijd veel geluk gehad in mijn leven

In zijn bijzonder ingerichte woonkamer met ontelbare, kleurrijke ornamenten en beelden, ligt op een van de stoelen nog altijd de zwijgzame hond van Opa en Oma Knots. Al die tijd door Jan-Simon zorgvuldig bewaard. “De Familie Knots... het was een mooie tijd”, blikt hij terug nadat hij met een kopje verse gemberthee aan tafel is gaan zitten. Maar voordat we het over die ‘mooie tijd’ gaan hebben, gaan we eerst nog even verder terug in de tijd.

Borduren

Jan-Simon werd geboren in Groet en was als kind enorm creatief. “Op de basisschool deed ik graag mee met de handwerklessen bij juffrouw de Ronde. Het liefst borduurde ik. Dat was voor de andere jongens in mijn klas aanleiding om me te pesten. Ze maakten me uit voor ‘meisje’. Maar juffrouw de Ronde begreep mij en zij is daardoor heel belangrijk voor me geweest. Ze is 92 jaar geworden en ben altijd bevriend met haar gebleven.” Het pesten werd op een gegeven moment zo erg, dat de ouders van Jan-Simon besloten om hem naar een andere school te sturen, in Bergen. “Daar stond creativiteit heel hoog in het vaandel en werd ik meteen gevraagd voor de operette en het zangkoor. Ook mocht ik helpen met het maken van de decors. Ik vond het allemaal leuk. En bij de meisjes had ik veel succes, ze waren allemaal gek op me. Daarom had ik in die tijd veel vriendinnetjes. Maar ja, wat wisten we nou helemaal op die leeftijd? Rond mijn vijftiende snapte ik wat er met me aan de hand was. Ik weet het nog goed: ik was naar een voorstelling van Ramses Shaffy en Liesbeth List geweest en ik was totaal overdonderd. Ik vond deze mensen allebei zó prachtig, zo mooi. Ik voelde gewoon dat ik op allebei verliefd was. En ik wist ook: dit wil ik later ook gaan doen.”

‘Het is goed’

Dat Jan-Simon meer op jongens dan op meisjes viel, was voor hemzelf al even duidelijk, toen hij op zijn achttiende het vertelde aan zijn ouders. “Mijn moeder wist het al, zei ze. Zij heeft het aan mijn vader verteld, want dat durfde ik zelf niet te doen. Hij heeft er daarna nooit iets over gezegd, totdat het oud en nieuw was. Hij zei toen: ‘jongen, het is goed, je bent mijn zoon, ik hou van je!’ Voor mij een bijzonder moment dat ik nooit vergeten ben.” Jan-Simon verliet het dorp Groet toen hij zeventien was. Hij ging studeren op de DEVA Vakschool in Almelo. “Daar zaten natuurlijk leerlingen uit heel Nederland op, waardoor ik al snel andere homo’s ontmoette. In die tijd ging ik ook voor het eerst naar een gaybar in Amsterdam. Toen ik daar binnenliep, kon ik mijn ogen niet geloven. ‘Zijn er zoveel jongens zoals ik?’ Rond mijn achttiende kreeg ik mijn eerste echte vriend. Ik verhuisde naar Arnhem, ging samenwonen en vond een baan als etaleur. Op een dag viel mijn oog op een advertentie in de krant van Toneelgroep THEATER die op zoek was naar vaste figuranten. Dat leek me geweldig. Ik deed auditie en werd aangenomen. Ook nam ik zanglessen, bij Bep Zuelen. Zij gaf me een advies: jij moet naar Amsterdam gaan, naar de Academie voor Kleinkunst.”

Verhapstukken

Jan-Simon nam het advies ter harte aan en begon op zijn 22e aan de Academie voor Kleinkunst. Een andere leerling, Hetty Heijting, zat één klas hoger dan hem. “Het klikte meteen tussen ons. Samen met Beatrijs Sluyter hebben we toen kindercabaret Potvoordrie opgezet. Want cabaret, dat was er nog niet voor kinderen. Het was dus iets compleet nieuws. We kochten een Volkswagen-bus en toerden door het hele land met onze liedjes en sketches. Ook maakte ik de decors en kostuums. Er kwamen best serieuze thema’s aan bod, zoals kinderen die gepest werden of gescheiden ouders, maar wel altijd met humor gebracht. We hadden er veel succes mee en hebben het vier jaar lang gedaan. Nu ik er zo op terugkijk, denk ik dat ik nog wat te ‘verhapstukken’ had uit mijn jeugd. Als kind voelde ik me een buitenbeentje; een onderwerp dat vaak terugkwam in Potvoordrie.” Hetty en Jan-Simon maakten na vier jaar Potvoordrie de stap naar de televisie met het kindercabaretprogramma ‘Als je dat soms nog niet dacht’. “In dat programma hadden we steeds een andere gast. Eén van die gasten was Marnix Kappers. Het klikte tussen ons drieën en de NCRV vroeg ons om een comedyserie voor kinderen te maken. Zo is het idee voor De Familie Knots ontstaan.”

‘Hallo, wie spreekt mij?’ Opa en Oma Knots. (Foto: aangeleverd)

Verkleedpartij

Het schrijven van de serie nam Hetty voor haar rekening en zij en Jan-Simon speelden allebei drie rollen: Hansje en meester Arend Vogel, Tante Til en Onkel X en Oma en Opa Knots. Marnix speelde Neef Herbert (Speledingetje) en diverse andere rollen zoals Buurvrouw en vader Vogel. Met z’n drieën werden zij De Familie Knots, een familie die geschiedenis zou schrijven. Jan-Simon kijkt er met heel veel plezier op terug. “Het was één grote verkleedpartij. We acteerden en zagen eruit zoals kinderen zich zouden verkleden als volwassenen. Figuren uit de verkleedkist. In eerste instantie mochten we zes afleveringen maken om te zien of het aan zou slaan. Het jaar erna werden het er dertien. De serie bleek een groot succes.” En dat bleef zo, vier jaar lang. Daarna vond Hetty het tijd om te stoppen. “Ze zei: ‘anders blijven we aan deze figuren vastgekleefd’. En daar waren Marnix en ik het wel mee eens. We wilden het bekende ‘Swiebertje-effect’ voorkomen.”

Jan-Simon Minkema en Hetty Heijting als meester Arend en Hansje. (Foto: aangeleverd)

Zonder Ernst

De Familie Knots is na die tijd nog eindeloos herhaald op tv. “Als ik het nu terugkijk, gaat het allemaal wel wat langzaam en het doet natuurlijk wat ouderwets aan. De kinderseries van nu gaan in veel sneller tempo. Toch ken ik iemand die nog altijd De Familie Knots kijkt met haar kleinkinderen. Die vinden het echt leuk.” Na De Familie Knots heeft Jan-Simon veel geschreven. Zo schreef hij liedjes voor Liesbeth List, Conny Vandenbos en Jasperina de Jong, maar ook voor Kinderen voor Kinderen. Hij maakte een groot aantal vertalingen en bewerkingen voor de serie ‘Vrienden voor het leven’ met onder andere Peter Lusse. “Mijn allerleukste klus was het schrijven van de serie ‘Zonder Ernst’ in de jaren negentig. Ik vond het geweldig om met actrice Ellen Vogel samen te werken. En weer met Marnix Kappers natuurlijk. Samen met Jan Riem schreef ik de scenario’s voor de serie. Het laatste jaar stopte hij ermee en schreef ik in mijn eentje. Toen ben ik helemaal los gegaan”, lacht hij. “Ik kreeg als schrijver zo veel vrijheid.” Jan-Simon is even stil en zegt dan: “Als ik zo terugkijk, realiseer ik me dat ik veel geluk heb gehad in mijn leven. Ik deed altijd werk dat ik leuk vond. Mijn tijd bij cabaretgroep Purper bijvoorbeeld, dat was één groot feest. We mochten op tournee langs de Arabische Emiraten en Indonesië. Een geweldige ervaring.”

Scene uit De Familie Knots, met Hetty Heijting en Marnix Kappers. (Foto: aangeleverd)

Herkend in de supermarkt

Jan-Simon woont al ruim dertig jaar naar volle tevredenheid in Zwaag. “Hoe ik hier terecht gekomen ben? Nou, 35 jaar geleden woonde ik nog in Amsterdam, maar ik was op zoek naar een woning met minimaal drie kamers, omdat ik graag een werkkamer wilde. In Amsterdam was zoiets onbetaalbaar. Mijn twee zussen woonden toentertijd in De Goorn en zeiden: waarom kom je niet deze kant op? Toen ben ik hier op huizenjacht gegaan en bleken de huizen hier veel betaalbaarder te zijn. Dit huis sprak me meteen aan, hoewel er nog heel veel moest gebeuren. Ik heb alles aangepakt. De achtertuin was één grote parkeerplaats en die is nu mooi groen. Een oude boerderij kon ik me toen niet permitteren, maar dit huis ademt wél die sfeer. Precies wat ik graag wilde. Ik woon hier met ontzettend veel plezier. Ook de mentaliteit van de Westfriezen spreekt mij wel aan: doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Af en toe word ik nog wel herkend. Zo’n vier keer per week word ik aangesproken in de supermarkt. En dat vind ik alleen maar leuk.”

Onrustig gepingel

Jan-Simon vermaakt zich elke dag prima. Een tv of mobiele telefoon heeft hij niet nodig. “Daar heb ik helemaal geen tijd voor. Ik verveel me echt geen moment. Ik hou van lezen en breng gedichtenbundels uit die ik publiceer in eigen beheer bij ‘Zwaager Produkties’. Verder schrijf ik eens per maand een gedicht voor de Gaykrant en ook borduren doe ik nog steeds. Via Facebook verkoop ik regelmatig wat kleine kunstwerkjes. Met dat geld kan ik vervolgens weer een boek uitbrengen. En af en toe schrijf ik ook nog liedjes, bijvoorbeeld voor de in Hoorn geboren zangeres Britta Maria. Een televisie of mobieltje mis ik niet. Ooit heb ik een wel een telefoon gehad, maar ik werd gek van dat gepingel. Dat was heel onrustig. Als ik iets op wil zoeken of tóch een tv-programma wil terugzien, doe ik dat op mijn computer. Zo kijk ik heel graag naar ‘Even tot hier’, een prachtig programma. Overigens heb ik in de coronatijd wel veel gehad aan Facebook. Ik vond dat zo’n lastige tijd en miste de sociale contacten. Er kwam niemand over de vloer en via Facebook had ik tóch contact met veel mensen. Daar was ik erg blij mee.” Ten slotte nog één vraag voor Jan-Simon: mist hij het tv-wereldje niet? Na even nagedacht te hebben, antwoordt hij: “Ik mis het niet, maar... ja, misschien zou ik het tóch wel leuk vinden om weer eens een klusje te doen. Fotografen weten me overigens wel te vinden vandaag de dag, dus af en toe poseer ik voor de camera.” Hij lacht: “Ik vermoed dat ze me vragen omdat ik zo’n lekkere ouwe kop heb.”

Jan-Simon vermaakt zich elke dag prima. Een tv of mobiele telefoon heeft hij niet nodig. “Daar heb ik helemaal geen tijd voor. Ik verveel me echt geen moment.” (Foto: Jan Siebring Fotografie)