Groeiend verzet tegen dumpen kunst Museum Maassluis

Nieuws
Oud-conservator Marjan Groen.
Oud-conservator Marjan Groen. (Foto: PR)

Bijna driehonderd mensen hebben nu bezwaar gemaakt tegen het plan van het gemeentebestuur kunstwerken van Museum Maassluis op te ruimen. Ook op sociale media overheerst de verbijstering over het plan de waardevolle Collectie 1900 van de hand te doen. 

Cees van der Wel

“Het gemeentebestuur zal toch echt iets met die bezwaren moeten doen en tot inkeer moeten komen”, zegt Marjan Groen, conservator van Museum Maassluis tussen 1984 en 1994. De protesten worden breed gedragen. Het zijn niet alleen betrokken Maassluizers die bezwaar aantekenen, maar ook is er verzet uit de kunstenwereld en de middenstand. “Het zit mensen echt dwars”, aldus Groen, die met anderen de actie Red Kunst Maassluis is begonnen.

In nog geen vier weken tijd zijn de protesten naar de gemeente gestuurd. “Aanvankelijk wilde het gemeentebestuur het simpelweg als een hamerstuk door de raad jagen. Nu hadden we alsnog tot deze week de tijd bezwaren in te dienen”, aldus Groen.

In niet mis te verstane bewoordingen zijn bezwaren bij het gemeentebestuur kenbaar gemaakt. In reacties wordt gesproken over gebrek aan historisch besef en het verkwanselen van kunst. “Het doet me denken aan boekverbranding”, schrijft een bezwaarmaker. “Als je dit doet kun je net zo goed het Garrelsorgel van de Groote Kerk op Marktplaats zetten”. “Moreel volstrekt verwerpelijk”. “Dom, ondoordacht”. De verontwaardiging bij de bezwaarmakers is groot.

In kunstkringen is algemeen aanvaard dat de Collectie 1900 van onschatbare waarde is. De gemeente wil nu een selectie maken: werken die niets met Maassluis te maken hebben kunnen worden ‘ontzameld’. Om die keuzes te maken worden externe adviseurs ingeschakeld. Daar heeft de gemeente alvast 50.000 euro voor gereserveerd.

“Het ontzamelen zal onherroepelijk leiden tot het wegsijpelen ervan in de markt,” stelt prof. dr. J.B.J Teeuwisse, oud-directeur van museum Beelden aan Zee. De samenhang in de collectie zal verdwijnen. Het is de bedoeling dat de werken die opgeruimd worden terechtkomen in andere musea. “Maar,” zo schrijft Teeuwisse, “de Nederlandse musea zuchten onder tjokvolle depots en zijn uiterst terughoudend in hun aanschafbeleid”. 

“Dan zul je zien”, vult Marjan Groen aan, “dat allerlei kunsthandelaren de spullen op gaan kopen en verdwijnt het allemaal anoniem in de markt. Weg samenhang, weg historisch werk”.

Een belangrijk deel van de collectie is in Museum Maassluis terechtgekomen door schenkingen. Ook daarover maakt professor Teeuwisse zich kwaad: “Het is moreel gezien toch nauwelijks te verkopen dat uw stad het vertrouwen van verzamelaars als Jacques de Vries en vooraanstaande kunstenaars als Jan van Heel, Jeanne Bieruma Oosting en Otto B. de Kat zou beschamen”. De schenkers van die kunstwerken zijn destijds in Maassluis op een voetstuk geplaatst en kregen elk de erepenning van de stad.

Het is gebruikelijk dat bij dergelijke kostbare schenkingen voorwaarden worden opgesteld. Zo staat in een overeenkomst uit november 1972 met het echtpaar Van Heel dat “geen enkel werk uit de collectie kan worden afgestoten”. Zo is dat door hen bedongen en door de gemeente van harte omarmd. Nu lijkt de gemeente geen moeite te hebben die afspraak te schenden. Een ander museum moet die voorwaarden dan maar overnemen. “Het afstoten van de collectie zou een gruwelijke inbreuk zijn op het in uw museum en gemeente gestelde vertrouwen”, schrijft dr. Jolande Withuis. Zij is de schrijfster van Geen Tijd Verliezen, een biografie van kunstenares Jeanne Bieruma Oosting; Museum Maassluis heeft meer dan honderd unieke werken van haar in bezit. Toen die schilderijen in 1983 met voorwaarden aan de stad werden geschonken bedroeg de verzekeringswaarde al een kwart miljoen euro. Dat zal nu ongetwijfeld een veelvoud zijn. Vorige zomer zijn haar werken hier nog tentoongesteld, 5.000 bezoekers kwamen erop af.

Withuis is zeer onder de indruk van de Maassluise collectie van kunstenares Oosting. Twee van de sleutelstukken van Oosting heeft zij op haar kosten laten restaureren. Het zijn schilderijen uit de Parijse jaren van de kunstenares. Dat zullen nu precies werken zijn die de gemeente zal willen afstoten. Parijs is Maassluis niet.

Een andere belangrijke schenker is de Delftse kunstverzamelaar Jacques de Vries. Hij droeg zijn collectie van ruim veertig belangwekkende werken over aan het museum. Met hem zijn destijds geen nadere voorwaarden vastgelegd. Het ging in goed vertrouwen. De Raad van Beheer van het museum schreef daarover: “Dit neemt niet weg dat er wel degelijk een morele plicht bestaat om de collectie in voldoende mate aan met name de Maassluise ingezetenen tentoon te stellen”.

In de reacties op het gemeenteplan krijgt vooral wethouder Bronsveld (cultuur, CDA) stevige kritiek. “Die partij is toch van het rentmeesterschap?” staat te lezen in één van de reacties op de sociale media. Het is juist haar partijgenoot en voorganger Izaak van der Knaap die decennia lang een uiterst actieve rol heeft gespeeld om de kunstcollectie naar Maassluis te halen. “Zij staat wel op de schouders van haar voorganger. Er is blijkbaar geen historisch besef genoeg in het college”, stelt oud-convervator Marjan Groen bitter vast.

De gemeente heeft eind vorig jaar Loods M voor bijna 1,8 miljoen euro aangekocht. Aan de Govert van Wijnkade moet een nieuw museum verschijnen dat vooral is gericht op de sleepvaart. In een naar verwachting bescheiden deel zou een ruimte moeten komen voor de dan nog resterende collectie van Museum Maassluis. Een jaar na de aankoop van het pand is er nog geen plan voor restauratie, inrichting of exploitatie. De verwachting is dat dit vele miljoenen zal vergen. “De gemeente weet nog niet wat ze daar gaan doen; hoe deze armlastige stad het kan betalen”, aldus Marjan Groen, “ze weten nu al dat er ieder jaar 30.000 bezoekers op af zullen komen. Het is een aanname die nergens op is gebaseerd”.

Op termijn moet het Museum Maassluis aan de Zuiddijk dicht. Dat verontrust ook een aantal middenstanders in de stad. Er dreigt een verdere verarming van het stadshart vrezen zij. “Het ‘ontkunsten’ van het Museum Maassluis zal een nadelig effect hebben voor het bezoekersaantal van het Stadshart”, schrijft voormalige galeriehouder Frank Stolk nog.

Marjan Groen hoopt dat het gemeentebestuur tot bezinning komt: “Want dit voornemen is op zijn minst lichtzinnig, terwijl er met die waardevolle collectie juist nog een wereld te winnen is”.