Dalik naar Nalik
Henk Tetteroo
Als je je schrijvend met streektaal bezig gaat houden, kan dat op verschillende manieren. Je kunt een verhaal in de streektaal schrijven. Gebeurt bij ons bijna niet. Jammer! Je kunt ook lijsten gaan samenstellen, thematisch of alfabetisch. Dat laatste kan uitgroeien tot een woordenboek. En je kunt een onderwerp bepalen, er woorden bij verzamelen en dan daar een stuk over schrijven.
Die methode heb ik gevolgd toen ik 'Kreen en gruizig' schreef. Dat kwam uit in 2000. In hoofdstuk 5 heb ik woorden/woordgroepen behandeld die met 'tijd' te maken hebben. Nu, ruim 20 jaar later, heb ik er nog wat verzameld. Daarom hier een mix van herhaling en aanvulling.
'De eige dag' staat voor: nog dezelfde dag
'Strakkies', 'effetjes' en 'effies': bijzondere woorden omdat het verkleinvormen zijn van bijwoorden (van: 'straks' en 'even'). Van zelfstandige naamwoorden zijn we wel gewend aan verkleinvormen (fiets, fietsje; boek, boekje). Maar bij bijvoeglijke naamwoorden kan het ook: ziek, ziekjes; klein, kleintjes. En bij bijwoorden dus ook.
'De eige dag' staat voor: nog dezelfde dag. Als iemand dat met veel nadruk/emotie wil zeggen, hoor je: 'de eigeste dag'. De eerste woordgroep past bij: 'de andere dag' (de volgende dag). Dit lijkt op het Engelse 'the other day'.
Een andere woordgroep is: 'alle dag'. Voorbeeld: 'Ik moet van de dokter alle dag fietse.' (elke dag).
Ook bijzonder vind ik de woordgroep 'door de tijd' (over een tijdje).
Bijzonder omdat het voorzetsel hier een ongewone betekenis heeft: het gaat over de wat verdere toekomst. 'Geer wil door de tijd een piano'.
Dichterbij ligt: 'aast' (zo meteen). En: 'dalik' (dadelijk).
Een synoniem van 'aast' en 'dalik': 'temet'
Merkwaardig dat een man als Alexander Pechtold die een beschaafde indruk wil maken, dit woord ook in de mond neemt. Een synoniem van 'aast' en 'dalik': 'temet'.
In het verleden ligt: 'laast' (van: 'laatst'). En: 'leste tijd'. Dat hoor ik minder dan: 'lest best'; misschien door het rijm. Een variant: 'onderlaast' (kortgeleden).
Reacties
Corrie Schreuder-Fransen (Naaldwijk) stuurde een lijstje woorden/woordgroepen. Onder meer: 'Bij jaat' en 'Bel ja'. Beide zijn het instemmende/bevestigende reacties. En: 'een schimmetje ijs' is een heel dun laagje.
Reacties zijn van harte welkom. Schrijf naar: Boliviastraat 20, 2622 BL DELFT. Of mail naar: H.Tetteroo@gmail.com