Portretten van Haarlemse Oekraïners (2): gevlucht uit de hel op aarde
AlgemeenHAARLEM - Tolk Elena houdt het op het eind niet meer droog en de verslaggever is sprakeloos. Olha Marichenko en haar vriendin Lena, met wie ze samen uit het platgebombardeerde Marioepol is gevlucht, hebben de hel op aarde beleefd.
Elena vindt dat de wereld moet weten hoe barbaars het Russische leger is. “Ze hebben willens en wetens de burgerbevolking van een stad die zich zo dapper heeft verdedigd met de grond gelijk gemaakt.” Marioepol was een stad met zo’n 400.000 inwoners. Naar schatting hebben 30.000 burgers het leven gelaten tijdens de wekenlange bombardementen in maart en april 2022. Op 12 januari was bij de VPRO een indrukwekkende documentaire over het beleg van Marioepol te zien.
Accountant op het stadhuis
Olha werkte als accountant op de personeelsafdeling van het stadhuis. Nu bewoont zij met Lena een huisje op huisjespark Euro Parcs in Buitenhuizen. Haar twee honden Nika (3) en Moesa (14) zijn haar metgezellen. Ze probeert Engels te leren en komt tweemaal per week op de fiets naar het Badhuis in de Leidsebuurt. Daar ontmoet zij andere Oekraïense vrouwen. Zo ook op een regenachtige januaridag. Er wordt koffiegedronken en ook de journalist krijgt een taartje. Als de boodschappen van AH zijn verdeeld, vertelt Olha haar verhaal.
“Boven ons werd de stad verwoest”
De twee honden zaten midden in de winter samen met baasje Olha zes dagen in de schuilkelder en moesten daar hun behoeften doen. “We zaten in het donker en boven ons werd de stad verwoest. De beschietingen waren non-stop. Onze mobiele telefoons konden we in de schuilkelder niet opladen. We hadden geen licht en geen enkel contact met de buitenwereld. De temperatuur buiten was min tien. We moesten naar buiten om een vuurtje stoken, zodat we eten konden maken. We kookten met water van in gesmolten sneeuw. Dat deed de halve stad. Veel mensen hebben omdat ze ‘boven’ kwamen door artillerievuur het leven gelaten. De stad is voor 90% verwoest. Ik woonde op de vierde verdieping van een flat. Kijk maar wat daarvan over is.” Ze laat de foto’s zien.
Op de vlucht
Niemand kon de stad uit. Alle wegen waren afgesloten. Olha: “Een dag was er een staakt-het-vuren en hoorden we van een weg die open was. Dat bleek een val. De Russen hebben die weg gebombardeerd toen mensen in auto’s en bussen de vlucht namen. Om vluchten te voorkomen legden de Russen ook overal mijnen neer. In de flat van Lena was nog eten, dat hebben we opgehaald. De stad lag in puin en overal waren er wegversperringen. Ik had een witte vlag gemaakt, maar hoorde dat scherpschutters er niet voor terugdeinsden juist die mensen neer te schieten. De wegen die wel open waren, leidden naar Rusland. Met de auto van mijn broer wisten we naar een naburige stad te rijden. Daar hebben we een Rus moeten omkopen om ons naar Oekraïens grondgebied te rijden. Op zeker moment zijn we gaan lopen, wij en de honden.”
God keek even onze kant uit
“Uit het niets stopte er een bus, die ons naar de volgende stad bracht. Daar hebben we een koffer op wieltjes gekocht en zijn we te voet verder gegaan. Toen keek God even onze kant op en liet een auto met een Azerbeidjaanse familie die ik kende stoppen. De man had een groente- en fruithandel in Marioepol. Hun minibusje had geen ramen. We zaten daar met vijftien mensen in het pikkedonker. De honden had ik geblinddoekt. Vijftien keer zijn we door Russische militairen gecontroleerd. De zestiende roadblock was van Oekraïense soldaten. We stonden daar toen we een oorverdovend geluid nabij hoorden komen. Russische raketten! Je voelde de schokgolven. De honden begonnen te trillen. We stonden in een colonne met twee bussen die afgeladen zaten. De Azerbeidjaanse winkelier sprong achter het stuur en scheurde weg langs de bussen. We waren op van de zenuwen en baden terwijl we niks zagen en het onheilspellende geluid dichterbij kwam. De bestuurder huilde toen we door de buitenwijken van Zaparozhye reden. En weet je, voor een moslim is het onbestaanbaar dat een man in de aanwezigheid van vrouwen huilt. “Alles zal goedkomen, zei hij.” Later hoorden we dat de twee volle bussen het niet gered hadden. Alle mensen die daarin zaten, zijn omgekomen.
Angst draag je altijd bij je
Vanuit Lviv bij de Poolse grens brachten Nederlandse vrijwilligers het tweetal en de honden naar IJmuiden. Aan hun horrorvlucht wil Olha niet meer denken, “maar de angst draag je altijd bij je”, zegt ze. Via de app krijgt ze contact met haar dochter in Kyiv. Er is opluchting dat ze het overleefd hebben, maar het verdriet dat ze niet samen kunnen zijn, overheerst.
Met donaties helpt Haarlem4Ukraine de ziekenhuizen in Dnipro samen met hun partner MedHelpDnipro. Meer info via www.haarlem4ukraine.nl