Boekrecensie Binnenstad in beweging: must-have voor iedere Alkmaarder

8 november 2023, 13:38 Historie

Een Volkswagen Kever op de Langestraat, te midden van een grote stoet winkelend publiek: je kunt het je tegenwoordig niet meer voorstellen. In Binnenstad in beweging. Alkmaar 1945-2020 neemt cultuur- en stadshistoricus Martin Deinum je 75 jaar mee terug in de tijd van de Alkmaarse binnenstad. Een reis die niet alleen inzicht geeft in het verleden, maar waaruit ook lessen worden getrokken voor de toekomst.

Door Roxanne Borgman

De binnenstad veranderde drastisch na de Tweede Wereldoorlog. En hoewel daarover veel valt te vertellen, is dat toch weinig in boekvorm gebeurd. Reden voor Deinum om daar verandering in te brengen. In Binnenstad in beweging krijg je een goed beeld van de vervallen toestand van de binnenstad na de Tweede Wereldoorlog, maar ook de bloei ervan in de jaren vijftig en zestig en de grote stadsvernieuwingen in de jaren zeventig, tachtig en negentig.

Ook al doet Deinum zijn uiterste best om de binnenstad te beschrijven in woord, zonder de vele afbeeldingen die Deinum gebruikt is het gewoonweg lastig voor te stellen hoe de binnenstad er vroeger uitzag. Waar je nu je boeken kunt lenen bij de bibliotheek, stond vroeger een indoorzwembad. En waar je nu een biertje kunt drinken op het terras van het Waagplein, stonden vroeger auto’s geparkeerd. De relatie binnenstad en auto’s, of vooral het verdwijnen ervan uit de binnenstad, is sinds de groei van het aantal auto’s op de weg in de jaren vijftig altijd een heikel punt geweest. En dat had niet altijd de relatie met klimaat en milieu zoals we dit nu zien. 

Verkeersveiligheid en overlast was vooral een belangrijke reden voor inwoners. Het participatieproces waar gemeentes tegenwoordig op hameren, is niet nieuw, laat ook Deinums boek zien. Inspraak was ook van belang in de jaren zeventig en verder, zo blijkt uit bijvoorbeeld het interview met Louis Steenmeijer die toen voorzitter was van de werkgroep Sanering Oostelijk Stadsdeel 1. Want sanering, of beter gezegd: de krotten opruimen, was een lange adem voor de gemeente vanwege de verpaupering na de Tweede Wereldoorlog.

Binnenstad in beweging van Martin Deinum, uitgegeven bij Verloren, is te bestellen bij iedere boekhandel. ISBN 9789464550511, kosten: 30 euro. - via Verloren.nl

Er vallen nogal wat lessen te trekken uit de geschiedenis, zo laat Binnenstad in beweging ook zien. Zo loont het bijvoorbeeld om bewoners te betrekken bij de plannen en is rekening houden met de belangen van omwonenden “[een] onlosmakelijk[..] bestanddeel[..] van goed bestuur”. Ook loont het volgens Deinum om hogere eisen te stellen aan nieuwbouw: “De nieuwbouw na 2000 heeft veel mooiere gebouwen opgeleverd waar de stad ook na een aantal jaren nog plezier van heeft.” Wat ook duidelijk is, is dat de gemeente de chronische neiging heeft om projecten te klein aan te pakken. Reden ook dat zoveel plannen door de jaren heen sneuvelden, vooral omdat er te weinig rekening werd gehouden met de bevolkingsgroei.

Van de negen lessen voor de toekomst kunnen er slechts drie echt gezien worden als lessen. De zes andere zijn vooral open deuren. De les: binnensteden zijn onderhevig aan modieuze ideeën en overtuigingen die ieder moment weer kunnen veranderen, is nauwelijks een les te noemen. Onduidelijk is ook wat dan anders zou moeten. Idem voor les negen: de toekomst is moeilijk te voorspellen. “Wat nu populair is, kan morgen zomaar weer passé zijn”, schrijft Deinam. Logisch, maar wat kunnen we dan wél anders doen om daarop te anticiperen? Daarop moet het boek het antwoord schuldig blijven. Dat neemt niet weg dat Binnenstad in beweging een must-have is voor iedere Alkmaarder met interesse in zijn of haar lokale geschiedenis.