Knurft en knoest
In nummer 40 van mijn rubriek (verschenen: 9/9/'21) schreef ik over woorden die eerst voor bomen/planten werden gebruikt en later, overdrachtelijk, ook voor mensen. Dat denk ik tenminste.
Ik had het daarbij over de woorden 'kwarre' (o.m. niet goed groeien van gewassen). 'knurf' (o.m. een verdikking in een stengel) en 'knoest' (o.m. uitstulping in een boomstam op de plek waar een afgezaagde tak begon).
Ook een persoon kan kwarre (o.m. vervelend doen). Een knurf is een type dat zich lomp gedraagt (streektaliger varianten: knurref en knurreft). En een knoest is volgens Van Dale een ruwe vent of een type dat tegenwerkt. De Dikke is hier onvolledig. Want ik denk dat dit woord ook een positiever betekenis heeft. Niet voor niets hadden Wim van Est (wielrenner, top: jaren vijftig) en Dick Tol (voetballer, top: jaren zestig) als bijnaam: De Knoest.
Opvallend aan 'knurf' en 'knoest' is verder natuurlijk dat beide woorden met 'kn-' beginnen. Er zijn meer zulke woorden met dat begin.
Denk aan: knar, volgens Van Dale: een oude boomstomp. Van Kooten en De Bie schiepen het type van de krasse knarren. En aan: knob (dikte, uitwas) en de verkleinvorm: knobbel.
'Een knoest is volgens Van Dale een ruwe vent of een type dat tegenwerkt'
Ook aan: knotten. Heel bekend in onze streek voor de bewerking die mensen op vooral wilgen toepassen: de top eraf halen. Streekvereniging Midden-Delfland Vereniging heeft als logo: een knotwilg.
In totaal zes woorden met 'kn-' als begin. Gemeenschappelijke betekenis lijkt te zijn dat ze gebruikt worden als er een ingreep in de groei plaatsvindt. Of: als er een lijn wordt onderbroken. Denk hierbij aan: knie en: knokkel; knik en: knak.
En zo kom ik uit bij mijn theorie dat er soms een verband kan zijn tussen de vorm van een woord en de betekenis. Van klanknabootsende woorden (koekoek, grutto, tjiftjaf) was dat allang bekend.
Ten slotte: ik vermoed dat een soortgelijke beschouwing ook mogelijk is bij veel woorden die met 'wr-' en met 'zw-' beginnen.
Henk Tetteroo
Reacties
Reacties zijn heel erg welkom. Schrijf naar:
Boliviastraat 20
2622 BL
Delft
Of mail naar: H.Tetteroo@gmail.com.