‘In dit huis vóél je de geschiedenis’
KROMMENIE – Binnenkijken in een typisch Zaans woonhuis en monument uit de zeventiende eeuw (!), je kunt het komende zaterdag tijdens Open Monumentendag. ‘Ons eiland’, noemen bewoners Anne Dam en Rosa Koelemeijer hun huis aan de Noorderhoofdstraat 92. Het duo bracht in hun monument Inverdan de sfeer terug van weleer, maar dan in een modern jasje. ‘In een Zaans monument woon je in geschiedenis en tussen de verhalen. Binnen voel je de sfeer van weleer.’
Zaterdag tijdens Open Monumentendag binnenkijken bij ‘Inverdan’ van bewoners Rosa en Anne
Het is de tweede keer dat Anne en Rosa vol trots de deuren van hun gerestaureerde woning tijdens open Monumentendag openstellen voor bezoekers. Die zijn zaterdag tussen 10.00 en 17.00 uur welkom en kunnen onder meer genieten van unieke details zoals de twee smuigers met originele tegeltjes. Het huis van de Zaankanters is een van de weinige monumentale woonhuizen die meedoen.
Theehuisje
Het eerste wat opvalt aan het monument Inverdan is de lengte: 25 meter lang is de woning. Die bestaat uit een voorhuis en aangebouwde vleugel, met daaraan verbonden een voormalig theehuisje. Het geheel is gebouwd rondom een weelderige binnentuin die volledige privacy biedt. Het monument heeft grote raampartijen aan de zijde van de binnentuin, de zonkant, waardoor er veel licht binnenkomt. De langgerekte noordzijde n heeft geen ramen.
“We hebben geen inkijk en toch een heel zonnig huis waarin je je afgesloten waant van de buitenwereld. Omdat het voorste deel ooit is afgebrand, staat het wat verder van de weg af. Inverdan op z’n Zaans”, vertelt Rosa.
Het duo kocht het huis vier jaar geleden. In eerste instantie vanwege de grootte en de indeling. De woning telt 140 vierkante meter. Op de bovenverdieping is een zelfstandig appartement.
Voordat ze zo mooi konden wonen als nu, was er een grondige renovatie nodig. “Na een jaar verbouwen was ons huis bewoonbaar”, licht Rosa toe. Gelukkig waren veel monumentale details bewaard gebleven. Zoals de twee smuigers, de trappen met sierlijke balustrades, de stenen wasplaats in de bijkeuken en de oude tegeltjes en de beschilderde glas-in-lood ramen, met daarop afbeeldingen van oude ambachten als de ‘De wever’.
Er waren echter ook systeemplafonds geplaatst waardoor de mooie oude balken niet meer zichtbaar ware. Ook de Ikea-keuken was niet passend in het monumentale pand. Anne Dam: “Ik heb het huis zelf verbouwd en ben er in totaal twee jaar mee bezig geweest. Ik heb het op zo’n manier gerenoveerd dat het lijkt alsof het oud is, terwijl alles nieuw is. In de keuken hebben we bijvoorbeeld een nieuwe granito vloer laten storten en het granito aanrecht is op maat gemaakt. Daartussen heb ik een oude wasbak met kastjes geplaatst die ik op de kop heb getikt in een winkel met oude bouwmaterialen. Bij het slopen van de keuken kwam de houtkachel tevoorschijn waarop vroeger werd gekookt. De vorige bewoners hadden deze bedekt met een plastic aanrechtblad. Zo zonde!”
Zaans Wit
Voor de kleuren van het binnen houtwerk is Zaans Wit en Zaans Crème van Evert Koning gebruikt. Dit is een van oorsprong Zaanse verffabriek. De buitenkant werd beschilderd in Zaans Groen. Omdat het gehele huis van hout is een enorme klus, maar de van oorsprong klassieke, Zaanse kleuren geven het huis een warme, authentieke sfeer. Alle originele plafondbalken werden gerestaureerd en opnieuw geschilderd.
Bijbelvertellingen
Inverdan is een huis waarin je voortdurend nieuwe details ontdekt. Prachtig zijn de oude wandtegels. Die zijn allemaal verschillend. De tegels op de smuiger in de woonkeuken zijn Bijbelse afbeeldingen. In vroegere tijden werden er rond het haardvuur Bijbelverhalen verteld aan de hand van de tegels. Waarschijnlijk heeft in het huis ooit een zeilmakerij gezeten. De grote stenen wasbak in de bijkeuken, waar de zeilen werden gewassen, is hier een overblijfsel van. Bijzonder is ook het oude theehuis aan de achterkant, met ramen rondom. In het theehuis is nog een oude bedstee te vinden. Apart is ook de kelder onder het huis, een ruimte met Romeinse gewelven en plekken voor kaarsen en een wij - waterbakje, om een kruisje te kunnen slaan. “We hebben het vermoeden dat dit ooit een schuilkerk is geweest voor katholieken. In Krommenie waren meerdere van dit soort verboden kerken”, meent Rosa.
Vanwege de beperkte ruimte in de badkamer hebben ze een ligbad op pootjes in de bijkeuken geplaatst. Elk hoekje van het huis heeft wel een verhaal. ‘Dat vind ik ook het leuke aan het wonen in een monument’, zegt Rosa. “Boven de keukendeur hangt bijvoorbeeld nog een oud houten schilderijtje van een polderlandschap. Zou dat vroeger het uitzicht zijn geweest?, hebben we ons al vaak afgevraagd. In de deur in de gang, die we niet meer gebruiken, zit een oud slot met grote hangsleutels, het lijken wel sleutels om een paleisdeur mee te openen. In de smuiger boven kun je nog zien hoe hier vroeger het vlees in werd gerookt. In dit huis vóél je de geschiedenis. Het is een huis vol verhalen, waardoor het lééft. Dat maakt het heel anders dan wonen in een nieuw huis van beton.”
‘Een huis met energielabel A+++ zal het nooit worden’
"Toen we dit monument kochten, zeiden mensen: ‘zou je dat wel doen, aan een monument mag je niets veranderen.' Maar wij hadden die behoefte niet en vinden het huis juist mooi zoals het is. We hebben het alleen gemoderniseerd. Een huis met energielabel A+++ zal het nooit worden. Maar voor alle monumentale ramen hebben we bijvoorbeeld voorzetramen geplaatst, zodat het huis toch goed geïsoleerd is. Ook is de kruipruimte geïsoleerd en alles tochtvrij gemaakt. Het is hier zeker niet koud in de winter! Voordeel van een monument is dat je 38 procent van de kosten die je maakt voor de instandhouding vergoed krijgt. Daardoor hebben we de verbouwing goed kunnen aanpakken en kan het huis voorlopig weer mee.”
Boek
Rosa Koelemeijer is bezig met een boek over Zaanse monumentale woonhuizen dat uitkomt op Open Monumentendag 2025. Bewoners van Zaanse monumenten die interesse hebben om mee te werken aan het boek kunnen contact opnemen via rosakoelemeijer@kpnmail.nl
