Een mooie opsomming
Van mijn moeder, een Heulse zoals u weet, ken ik deze opsomming: 'dit en dat en zus en gunt'. Een interessante woordgroep; leuk om te onderzoeken.
Eerst: in welke situatie gebruikte ze haar? Ik denk: als het om iets talrijks ging, iets wat uit veel elementen bestond. En er zal wel ongeduld in het spel zijn waardoor ze geen zin had om de dingen preciezer aan te duiden.
Je hebt het niet alleen binnen een woord
Hoe het zij: de i-a-klinkercombinatie (dit en dat) kom je in onze taal heel vaak tegen - als je erop gaat letten. Kijk maar: kriskras, mikmak, wirwar, rimram, zigzag. Neerlandicus Wim Daniels noemt dit: halve herhalingswerkwoorden: het tweede deel van het woord herhaalt half het eerste..
Je hebt het niet alleen binnen een woord. Ook bij woordgroepen, bij namen b.v.: Snip en Snap (komisch duo, actief 1937-1977), Jip en Janneke, Pim Pam Pet (een spel). Nog eentje van mijn moeder: 'van bikboord naar bakboord' (van hot naar her). Ook in andere talen, b.v. in het Frans: bric-a-brac (allerlei voorwerpen van weinig waarde).
Al deze voorbeelden worden in een losse, informele sfeer gebruikt. En, opmerkelijk: het is steeds i-a, nooit a-i. Waarom? Isabel Erisman (Onze Taal) mailt me desgevraagd in haar grondige antwoord onder veel meer: De korte 'i' is een hoge klank en de korte 'a' een lage. En we vormen de 'i' meer naar voren in de mond (ongeveer in het midden) dan de korte 'a'. Van hoog-midden naar laag-achter (i-a) klinkt beter en is prettiger uit te spreken dan van laag-achter naar hoog-midden (a-i).
'Dit' en 'dat' zijn aanwijzende voornaamwoorden.
Dan 'zus', het derde deel van de opsomming. dat is een bijwoord. Denk aan: De een doet het zus, de ander zo.
Ten slotte: 'gunt'. Dat staat niet in Van Dale. Ik ken wel: gunter en: gunterwijd', beide streektalige termen voor: daar en: daar in de verte.. 'Gunter' is een streektalige variant van: ginter en: ginder.
Gunter is een streektalige variant
'Gunt' is een bijzonder woord omdat het zo zeldzaam is. Ik vind het alleen in het uitmuntende Scheveningse woordenboek van Piet Spaans.
Het is een bijwoord, net als 'zus'. Betekent ook: daar.
Henk Tetteroo
Reacties
Reacties blijven van harte welkom. Schrijf naar: Boliviastraat 20,
2622 BL DELFT. Of mail naar: H.Tetteroo@gmail.com