Patriotten en Prinsgezinden
Begin jaren ‘80 van de 18de eeuw is Vlaardingen een Oranjegezind vissersstadje. Ons land is sinds 1751 een republiek onder stadhouder Willem V van Oranje-Nassau. De visserij is er door de Vierde Engelse Oorlog slecht aan toe. Vrijwel de hele bevolking raakt werkloos, armoede regeert. De machthebbers hebben niets te klagen, het gewone volk des te meer. De tijdgeest verandert, mede door de Franse Verlichting. Burgers pikken het autoritaire en corrupte gedrag van de conservatieve regenten en de Oranjes niet meer.
Langzamerhand lopen de spanningen op. Een handjevol Vlaardingers komt in opstand tegen het elkaar de hoge baantjes toespelende, Oranjegezinde stadsbestuur. Het zijn de patriotten, in de volksmond ook wel ‘kezen’ genoemd. Zij strijden voor vrijheid, gelijkheid en broederschap. Het conservatieve merendeel van de bevolking, boeren, ambachtslieden en vissers, blijft wel trouw aan de Oranjes.
Van lieverlee wordt de sfeer grimmiger. In 1785 bewapenen de Vlaardingse patriotten zich in een soort vrijcorps dat de orde in de stad moet gaan handhaven en de burgerij beschermen. Maar de Oranjegezinden blijven zich tegen de patriotten verzetten, die de moed echter niet opgeven. Een landelijk verspreid, anoniem pamflet dat min of meer oproept tot revolutie, inspireert hen om door te gaan.
In 1787 krijgen de patriotten in het westen steeds meer aanhang. Het wordt Willem V in Den Haag te heet onder de voeten en hij vertrekt met zijn echtgenote Wilhelmina van Pruisen naar Nijmegen. Hiervandaan onderneemt Wilhelmina een tocht naar Den Haag om de Staten van Holland tot de orde te roepen. Maar zover komt het niet. Een groepje patriotten houdt Wilhelmina halverwege, tussen Oudewater en Haastrecht bij de Goejanverwellesluis aan en stuurt haar terug naar Nijmegen.
Hierna slaat de vlam in de pan. Zogenaamde vliegende legertjes dwingen stads- en dorpsbesturen de macht over te geven aan de ‘kezen’.
De bevolking verzet zich niet en het een en ander speelt zich daardoor zonder bloedvergieten af, ook in onze stad.
Aan de euforie van de patriotten komt al na een paar dagen een eind. Pruisische troepen (de koning van Pruisen is een broer van Wilhelmina) vallen de Republiek binnen waarna de patriotten in paniek een goed heenkomen zoeken. Velen van hen vluchten naar Frankrijk.
Behoudens wat ongeregeldheden verloopt in Vlaardingen ook deze machtswisseling weer betrekkelijk rustig.
Maar in 1795 keren de patriotten in het kielzog van het Franse leger, dat de idealen van de Franse Revolutie wil verspreiden, terug. Stadhouder Willem V vlucht met zijn gevolg vanuit Scheveningen naar Engeland.
Het Vlaardingse stadsbestuur treedt af en de schutterij keert huiswaarts. Een en ander verloopt wederom zonder geweld. Er wordt zelfs gefeest en men danst uitbundig rondom de Vrijheidsboom. De volgende ochtend ligt diezelfde boom op de grond, omgezaagd...
Niet iedereen is het er dus mee eens.
Landelijk heeft de machtswisseling al plaatsgevonden. Op 19 januari 1795, een dag na de vlucht van Willem V, is de Bataafse Republiek een feit. Deze geweldloze machtsovername gaat de geschiedenis in als de ‘Fluwelen Revolutie’.
Meer lezen over dit onderwerp? Kijk op www.canonvannederland.nl/nl/zuid-holland/vlaardingen