Spouge
De nu volgende uitdrukking (vergelijking) is vrijwel uit ons taalgebruik verdwenen: 'Ik ben het zo zat as gespoge spek'. Vooral hierover gaat het in deze aflevering.
Het is niet moeilijk te bedenken wat de uitdrukking betekent, namelijk: Ik ben het vreselijk zat. In dezelfde sfeer zitten: Het zit me tot hier (met de vlakke hand ter hoogte van de keel), ik ben het spuugzat en: ik ben het kotsbeu. Populair was ook: mag ik een teiltje?
Deze uitdrukking, niet opgenomen in Van Dale, is heel krachtig en beeldend. Stel je maar de situatie voor dat iemand, letterlijk, moet braken. Dan wil het lijf van het net gebruikte eten/drinken af.. Ze kan ook figuurlijk gebruikt worden. Dan vindt iemand iets of iemand anders walgelijk (Dat heb ik, beste lezer, met Donald T., de schreeuwlelijk uit Amerika). En het kan gaan om opgekropte woede.
Het krachtige zit 'm ook in de herhaling van de medeklinkers sp- (gespoge spek). Zo kun je je weerzin nog sterker uitdrukken.
De stamtijden van 'spugen' zijn: spoog, gespogen. Maar ook: spuugde, gespuugd. Een streektalige nevenvorm is: spoege. En nog een variant: spouge. Deze twee vinden we niet in Van Dale. Een synoniem is: spuwen, met als regionale variant: spouwe (juist weer wel in De Dikke te vinden).
Wie er te veel van eet, kan 'de vetkik krijge'
'Spouge' horen we uit de mond (tja) van stripfiguur Joop de Westlander en van de Delftse broers Aad en Richard Bijloo. Van hen zijn vlak voor de eeuwwisseling een aantal succesvolle stripbundels verschenen, met genoemde Joop als hoofdfiguur
Joop is een tuinder die aan heel veel mensen en heel veel dingen een hevige hekel heeft. Om dat uit te drukken roept hij: 'Ik spoug van jullie allemaal!' (in baggervette letters weergegeven). Het zou zijn lijfspreuk kunnen zijn.
'Spouge' is bozer, emotioneler, streektaliger dan: spugen. Dat is wat netter. Iets dergelijks hebben we bij het woordpaar: douwe en duwen.
Ten slotte. Spek is vet. Wie er te veel van eet, kan 'de vetkik krijge' (dan moest je overgeven). En ook dat is een uitdrukking die ik vandaag onder het stof vandaan haal.
Henk Tetteroo
Reactie
Nummer 112 ging over voornaamverbuiging. Sjaan van der Harst - Korpel stuurde voorbeelden waaruit blijkt dat dit verschijnsel ook voorkwam in de Hoeksche Waard: Janne (Jan) en Piete (Piet). Tot in de jaren 90 van de vorige eeuw, schreef ze.
Reacties zijn zoals steeds van harte welkom. Schrijf naar:
Boliviastraat 20, 2622 BL DELFT. Of mail naar:
H.Tetteroo@gmail.com.
Iedereen krijgt antwoord.