Een grappig duo
Twee weken terug had ik het over het verschil tussen scheidbare werkwoorden (a) en niet-scheidbare werkwoorden (b).
Voorbeelden van (a): ophouden, neervallen, uitdeuken; steeds met de klemtoon op de eerste lettergreep. Voorbeelden van (b): ervaren, beleven, onthouden; steeds met het accent op de tweede lettergreep.
Scheidbaar want: Ik houd op met zeuren. En niet-scheidbaar want: Ze onthoudt de grap.
Je kunt het verschil ook mooi zien bij: ondergaan (a) en ondergaan (b). Scheidbaar: De zon gaat onder. En niet-scheidbaar: Hij ondergaat een operatie.
Vandaag heb ik het over twee streektalige werkwoorden met hetzelfde verschil. Namelijk over 'anrikkemedere' (a; aanbevelen) en 'verrinnewere' (b; kapotmaken). Een oudere variant is; 'verrunnewere'.
Het eerste werkwoord heb ik zelf nooit gehoord maar het werd vroeger zeker gebruikt. Van het tweede was ik wel oorgetuige. 'Anrikkemedere' heeft het accent op de eerste lettergreep en is dus scheidbaar: 'Hij rikkemedeert me an.' 'Verrinnewere' krijgt de klemtoon op de vierde lettergeep en is niet-scheidbaar: 'Stommeling, je hep de hele boel verrinneweerd'.
Op dit punt zijn de twee dus verschillend maar ze hebben ook iets gemeen. Het zijn zogeheten contaminaties. Hierin worden (delen van) woorden met een verwante betekenis aan elkaar geplakt. Vaak foutief.
Dat kan ontstaan doordat een oorspronkelijk woord niet goed wordt begrepen.'Verrinnewere' is een mix van vernielen/verwoesten en: ruineren.
En 'anrikkemedere' komt van: recommanderen en aanbevelen. En behalve dat het contaminaties zijn, zijn het ook verbasteringen: het oorspronkelijke woord wordt veranderd/verbasterd.
Andere contaminaties zijn: optelefoneren, opnoteren, nachecken en uitselecteren. En tot slot eentje die je elke dag wel kunt horen: Dat klopt inderdaad.
Henk Tetteroo
Reacties
Helaas ontbreekt me hier de ruimte om alle inbreng van de laatste weken te vermelden. Maar elke inzender heeft een reactie ontvangen.
Een paar noem ik er wel. Cor van der Mark (De Lier) komt met de uitdrukking 'Er is geen lieven of loven aan', onder meer over mensen die er niet helemaal jofel uitzagen.
En Dick Saarloos (Wateringen) komt met de uitroep 'Grote guil!', door moeders gezegd tegen grotere kinderen van wie je verstandiger gedrag zou mogen verwachten - maar nee.
Reacties blijven van harte welkom! Schrijf naar: Boliviastraat 20,
2622 BL DELFT. of mail naar; H.Tetteroo@gmail.com