'Rivierkreeften zijn een probleem waarvoor geen eenvoudige oplossing is'
Het zal je maar gebeuren. Je woont achter een waterkering en ineens is er een lek. Het gebeurde mevrouw De Jong uit Maasland. De oorzaak? De Amerikaanse rivierkreeft.
Door Esdor van Elten
Zoals de naam al aangeeft komen deze dieren uit de Verenigde Staten. Het is een verzamelnaam voor meerdere soorten, waarvan er zes in Nederland voorkomen. Maar hoe komen ze hier? Deels zijn ze geïntroduceerd als vervanging van de Europese rivierkreeft, die leden onder slechte waterkwaliteit en kreeftenpest.
De rode, de geknobbelde en de gevlekte rivierkreeft staan in veel restaurants op de menukaart. Daarnaast zijn het ook populaire aquariumdieren. Maar zoals dat gaat: er ontsnapt er wel eens één. Of iemand is zijn hobby zat en dumpt ze in een sloot. (Dit gebeurt ook veel bij schildpadden.)
De dieren bleken het hier in het wild prima te doen. Té goed eigenlijk. Want natuurlijke vijanden hadden ze vrijwel niet. Sinds de eerste waarnemingen in Nederland in 1985 hebben ze zich razendsnel verspreid. Inmiddels zitten de sloten in vooral West-Nederland vol met rivierkreeften. Het is, zoals dat heet, een invasieve exoot.
Vreten, knippen en graven
“En dat is een probleem”, weet Wilco de Bruijne, ecoloog bij Hoogheemraadschap Delfland. “Om te beginnen voor ons ecosysteem. Niet alleen vreten ze ongeveer alles; ze richten ook verwoesting aan onder water, doordat ze waterplanten wegknippen en holen graven. Het opeten van eitjes en verdwijnen van de waterplanten is funest voor vissen, kikkers en salamanders. Door het omwoelen van sediment komen er meer algen, waardoor de waterkwaliteit afneemt ”
Maar dat graven doen ze dus ook in oevers en waterkeringen. Oevers kunnen daardoor verzakken en in kleine waterkeringen kan lekkage ontstaan. En dat is wat er gebeurde in Maasland. Daar hadden de beestjes tunnels in de waterkering gegraven met lekkage als gevolg.
'Oevers kunnen daardoor verzakken'
In een land dat zo laag ligt, is dat natuurlijk vragen om problemen en dus wordt er gezocht naar een oplossing. Dat is, zo geeft het Hoogheemraadschap aan, in de eerste plaats de taak van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselveiligheid en Natuur.
Kreeftproof maken
“Maar de rivierkreeft gaat hier niet meer weg”, zegt De Bruijne onomwonden. Het Hoogheemraadschap zoekt daarom vooral naar mogelijkheden om schade te beperken. Onder andere het kreeft-proof maken van oevers.
“Een natuurvriendelijke oever bijvoorbeeld, met planten die de oever versterken met hun wortels en het daardoor voor de kreeften moeilijker is om erin door te dringen. Maar ook juist een harde oever, zoals een beschoeiing of een damwand, kan effectief zijn. Zo worden dijken ook wel versterkt met voor kreeften ondoordringbaar gaaswerk of doek.”
Rivierkreeften zitten graag bij stuwen en daarom wordt ook nagedacht over maatregelen daar. “Dan valt te denken aan blokkenmatten en het verdichten van de grond rond de damwand.” Ook het verbeteren van de waterkwaliteit kan trouwens een oplossing zijn. Peter Lindenburg van Hogeschool Leiden, deed daar onderzoek naar.
“Op basis van onze resultaten valt niet uit te sluiten dat in een verder gezonde sloot die kreeften helemaal niet in deze aantallen op zouden duiken”, zo stelde hij in 2022 in universiteitsblad Mare.
Wegvangen
Waarom vangen we al die rivierkreeften niet gewoon weg? Maar zo eenvoudig lijkt het niet te zijn.
'Rivier-kreeften leggen gewoon heel veel eieren'
Zo werden uit de Edese Proosdijvijver in 2021 ruim 11.000 rivierkreeften weggevist. Maar twee jaar later leek het probleem weer net zo groot te zijn. “Rivierkreeften leggen gewoon heel veel eieren; een vrouwtje kan 600 eitjes onder haar staart bij zich dragen”, verklaart De Bruijne.
"En ze planten zich meerdere keren per jaar voort.” Het vangen zelf is ook niet eenvoudig. Het gebruik van bijvoorbeeld korven of fuiken heeft nadelen. Er is namelijk altijd wel bijvangst van vis, amfibieën en zoogdieren. "We doen wel pilots”, zegt De Bruijne. "Sinds begin juni 2022 heeft Delfland op 3 locaties intensief kreeften weggevangen. In september vorig jaar hebben we twee verbeterde typen vangmiddelen getest in Vlaardingen. De eisen zijn hoog: Het middel moet zowel kleine als grote kreeften vangen, weinig tot geen bijvangst hebben, zo diervriendelijk mogelijk zijn en goed inzetbaar zijn in verschillende typen wateren.” De landelijke overheid komt hierbij de waterschappen te hulp door de regelgeving te vereenvoudigen. Eigenlijk mogen alleen beroepsvissers met een vergunning op rivierkreeft vissen. Waterschappen hebben een ontheffing nodig als ze dat met eigen medewerkers willen doen. Maar die regel wordt mogelijk versoepelt in 2025.
Een voorstel om ook sportvissers toe te staan met kreeftenfuiken te vissen werd door de toenmalige minister van Natuur en Stikstof, Christianne van der Wal, afgewezen. "Het effect daarvan is naar verwachting een druppel op de gloeiende plaat, en daarbij is er naar verwachting een groot risico op versnelde verspreiding en schade aan vispopulaties vanwege ongewenste bijvangst.” Op rivierkreeft vissen mag wel met een hengel. Maar dat zet natuurlijk weinig zoden aan de dijk. Die bedreigde waterkering.
