Adem Vrij aan het IJ wil samen optrekken voor schone lucht

3 februari 2025, 23:01 Nieuws

REGIO – Bewoners van Tuindorp Oostzaan en omliggende delen van Amsterdam-Noord klagen al jaren over stank en luchtvervuiling, met als gevolg gezondheidsklachten en een sterk afgenomen woongenot. Dit alles wordt veroorzaakt door de fabrieksactiviteiten in het Westelijk Havengebied. Met name kunstmestfabriek ICL Fertilizers wordt met de uitstoot van onder meer zoutzuurdampen als grote boosdoener gezien. Een aantal bezorgde betrokkenen heeft de groep Adem Vrij aan het IJ geformeerd en maakt zich sterk voor schone lucht. Na de overhandiging van een Zwartboek aan wethouder Van Dantzig, gedeputeerde Olthof, stadsdeelvoorzitter Brahim Abid en de directie van ICL hoopt ze dat er nu echt maatregelen worden genomen. Haar hoop is gevestigd op de nieuwe vergunning die voor deze fabriek in de maak is. “De buurt is er echt klaar mee, nu is de tijd rijp.”

Door Marcel van Stigt

Fieke Jägers en Myrthe Verweij, twee actieve leden van de groepering, poseren voor de foto aan het IJ. Aan de andere kant van het water, in het Westelijk Havengebied, braakt de schoorsteen van ICL Fertilizers grijs-witte wolken uit. De wind voert ze in zuidelijke richting weg. Maar zo is het niet altijd. Afhankelijk van de windrichting trekken de dampen ook vaak over Tuindorp Oostzaan, daar waar beide dames wonen. En dat blijft niet onopgemerkt. Myrthe: “Ik heb daar veel last van. Ik slaap graag met de ramen open, maar dan waait er een chemische lucht naar binnen. Dan ben ik na het luchten met luchtverfrissers in de weer, de omgekeerde wereld.” 

Fieke: “Op de Nederlandse Kankeratlas is te zien dat in onze omgeving veel longkanker voorkomt. Ik heb een jonge dochter en maak me zorgen over de gevolgen voor onze gezondheid”.

De klachten zijn niet van vandaag of gisteren. Dit speelt al sinds 1970. Diverse onderzoeken zijn gepleegd en de resultaten waren toen al vaak terug te leiden naar ICL. Dat mag blijken uit diverse krantenberichten. Bijvoorbeeld in De Waarheid op 1 februari 1972: ‘GGD-rapport stelde dat “de industrie verantwoordelijk gesteld moet worden voor de verhoogde mate van luchtverontreiniging in en rond Amsterdam”. Vooral bedrijven uit de petroleumhaven, zoals Cargill en Albatros superfosfaatfabriek (nu: ICL) worden genoemd als bron.’

Het Parool op 4 januari 1990: ‘Twee derde (68%) van de Amsterdammers die rond het Westelijk Havengebied wonen, ondervindt stankoverlast. Deze bewoners kunnen door de stank hun deuren en ramen niet openzetten. Velen van hen hebben het idee dat de stank van bedrijven in het havengebied een van de oorzaken is van hun gezondheidsklachten.’

Dezelfde krant op 30 januari 1991: ‘Uitslag Wageningen/GGD onderzoek: stank komt definitief uit westelijk havengebied. Verschillende geuren: zoete geur, olie/gas/ benzinestank en stank van verbrand rubber. Volgens afdeling Milieuzaken stadsdeel Noord zijn bedrijven Amfert (nu: ICL) en Cargill de grootste veroorzakers.’

Helaas voor de betrokken bewoners is het gebleven bij de constatering en bevestiging dat de overlast wordt veroorzaakt door de uitstoot van fabrieksgassen. Tot maatregelen is het nog niet gekomen.

Myrthe: “Bewoners kaarten dit al jarenlang aan. Sinds vorig jaar onder de naam Adem Vrij aan het IJ. Aanleiding was dat ICL heeft aangegeven niet te willen verhuizen; ze heeft een erfpachtovereenkomst die tot 2040 loopt. Er is nu een nieuwe milieuvergunning in de maak, waarvan we hopen dat die een stuk strenger zal zijn.”

Fieke: “Die fabriek staat er al zo’n honderd jaar en is verouderd. Er valt veel te verbeteren aan de stank en vervuiling. Zoals het nu gaat, is niet meer van deze tijd.”

De groep komt regelmatig in actie. Twee keer hebben leden ingesproken bij de provincie en vier keer bij de gemeenteraad in de Stopera. Om de impact van de uitstoot te kunnen onderstrepen heeft Adem Vrij aan het IJ een oproep geplaatst voor bewoners om hun ervaringen met de luchtvervuiling te delen. Dat heeft binnen twee weken geleid tot een stroom aan klachten die er niet om liegen. Hoofdpijn, branderige ogen, keelpijn. Kwalen die spontaan verdwijnen tijdens een vakantie ver buiten hun woonomgeving. Bewoners die met een sjaal om hun mond hun hond uitlaten, kinderen die noodgedwongen binnen worden gehouden, deuren en ramen die op zonnige dagen uit voorzorg stijf dicht worden getrokken. En nog veel meer.

De uitlatingen zijn opgenomen in een Zwartboek en dat is eind vorig jaar aangeboden aan wethouder Van Dantzig en gedeputeerde Olthof van de provincie Noord-Holland. Ook stadsdeelvoorzitter Brahim Abid kreeg persoonlijk een exemplaar overhandigd. De gemeente en provincie zijn immers verantwoordelijk voor de vergunning en controle op ICL Fertilizers en de vergunningverlening en controles worden uitgevoerd door de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied.

Ook aan de directie van ICL Fertilizers is een exemplaar overhandigd. Myrthe: “De directeur van ICL Europe was aanwezig bij een informatiebijeenkomst in Het Zonnehuis over de luchtvervuiling en we hebben geprobeerd een afspraak met hem te maken. Eerst wilde hij niet, maar in december is het er toch van gekomen. Woensdag 18 december is het Zwartboek overhandigd aan Vincent Brugge en Erik Wegman van ICL Fertilizers. In de hoop dat de klachten serieus worden genomen en er snel maatregelen volgen tegen de stank en uitstoot van schadelijke stoffen, waaronder zoutzuur en fluorwaterstof.”

Bij de bijeenkomst in het Zonnehuis zei ICL: ‘We nemen jullie serieus en willen een goede buur zijn’. “Daar merken we tot nu toe echter weinig van. We hebben vernomen dat ICL het niet eens is met de metingen die zijn verricht. Aan de uitstoot van zoutzuur willen ze dan ook niets doen. En dat terwijl de GGD tijdens een onderzoek heeft gesteld dat klachten als prikkende ogen, waarover veel wordt geklaagd, passen bij de uitstoot van zoutzuur. Er moet nu echt iets gebeuren. We bleven na het gesprek over met een sterk gevoel dat druk op de ketel echt nodig blijft. De buurt is er echt klaar mee, nu is de tijd rijp. Elke dag die er nu bijkomt zonder dat er maatregelen zijn genomen is er één te veel.”

Zie ook www.ademvrijaanhetij.nl