Waar is in Alphen uitgeverij Samsom gebleven?
ALPHEN - In Alphen aan den Rijn zijn nogal wat bedrijven gevestigd en zelfs ontstaan die landelijke bekendheid hebben gekregen: Zeeman, Hoogvliet en Lemkes, om er maar een paar te noemen. Het zijn ook voor Alphenaren bekende namen. Dat uitgeverij Wolters-Kluwer ook historische wortels in Alphen heeft, is veel minder bekend. Dat realiseer je je als daarbij de naam Samsom wordt genoemd. Dat bedrijf vormde een voorloper van Wolters-Kluwer dat nu zo’n 20.000 werknemers heeft.
Door Redactie Ons Erfgoed
De oorsprong van uitgeverij Samsom ligt in het werk van Nicolaas Samsom. Zijn vader en grootvader waren burgemeester van Koudekerk en Hoogmade geweest en Nicolaas werd in 1868 benoemd tot gemeentesecretaris van Alphen. Hij solliciteerde naar deze functie op aandrang van zijn moeder. Zelf was hij liever in het bedrijfsleven gaan werken, omdat daar zijn interesse lag. Dit laatste bleek hem uiteindelijk toch goed van pas te komen.
Het werk op de gemeentesecretarie bestond voor een groot deel uit het gebruik van dezelfde standaard-teksten als er bijvoorbeeld iemand met een vraag aan de balie kwam, zoals het opmaken van akten en het verlenen van vergunningen. Vanaf 1882 ging Nicolaas daarvoor gedrukte formulieren ontwerpen, waardoor het werk een stuk gemakkelijker werd. In eerste instantie deed hij dit voor de eigen secretarie, maar al snel kregen collega’s uit de omgeving interesse. Daarna ging het snel. In 1885 nam hij afscheid als gemeentesecretaris om zich volledig op zijn uitgeverij te storten. In dat jaar waren er al meer dan vijfhonderd verschillende formulieren bij hem te koop. Hij kocht in dat jaar het nog steeds bestaande huis ‘Amstelstein’ aan de Wilhelminalaan voor zijn bedrijfsactiviteiten, maar ook als woonhuis voor zijn gezin. Dat het bedrijf van Nicolaas groeide, was ook belangrijk voor de Alphense economie. Die steunde tot ver in de negentiende eeuw op de veehouderij, de bouwnijverheid en de scheepsbouw. De groei van Samsom betekende voor de Alphense bevolking ook een mogelijkheid om ander werk te gaan doen.
Al snel werd er veel meer uitgegeven dan formulieren In 1920 had de uitgeverij 7.400 bestelnummers. Behalve de formulieren waren er openbare aankondigingen, registers en dossiermappen, maar ook periodieken, tijdschriften, handboeken en leerboeken voor het andere markten, zoals het onderwijs. Bekend was het ‘Maandblad voor de gemeenteadministratie’. Het werd gratis verstrekt, maar leverde indirect veel geld op, omdat het blad een goede band met de klanten opleverde. Het bedrijf telde in 1920 147 werknemers. Het bedrijf bleef groeien en het liep voorop in nieuwe ontwikkelingen. Kettingformulieren en daarbij behorende printers werden ontwikkeld, evenals ponskaartsystemen. Ook leverde Samsom materialen voor de verkiezingen, zoals stemformulieren, de rode potloden, stembussen en zelfs de eerste stemmachine en later de stemcomputer. Vanaf de jaren ‘30 verschenen de losbladige uitgaven waar Samsom bekend om stond. De groei leidde ook tot de bouw van een nieuw bedrijfscomplex aan de Wilhelminalaan in 1937. In 1950 telde Samsom bijna 450 werknemers en in 1968 was dat gestegen tot 800. Naast het ontwerpen van formulieren werd het bedrijf de belangrijkste uitgever van overheidsinformatie door het uitgeven van wetteksten.
Samsom was een echt familiebedrijf. Naast de oprichter traden zoons en kleinzoons tot het bedrijf toe. Ze bleven aan het bedrijf verbonden, ook toen in 1957 aandelen werden uitgegeven. In eerste instantie werkten vooral Alphenaren bij het bedrijf, maar door de groei werd personeel uit de omgeving aangetrokken. De leden van de familie Samsom hechtten er aan dat ze een goede vertrouwensband met het personeel konden opbouwen. Ook buiten het kantoor werd aandacht besteed aan het welzijn van de werknemers. Het stimuleerde hen om voor de maatschappij actief te zijn. Het bedrijf is daarom indirect van grote betekenis geweest voor het maatschappelijk leven. Veel Alphenaren die hier woonden of kwamen wonen, hebben een bijdrage geleverd aan het sociaal-culturele leven van Alphen.
In de geschiedenis van het bedrijf ging het vanaf 1970 om verschillende fusies. Samsom fuseerde met de Leidse uitgeverij Sijthoff die in 1851 was opgericht. De achtergrond van beide bedrijven is vergelijkbaar. De oprichter, Albertus Willem Sijthoff, was een vernieuwer, met name in de grafische techniek. Sijthoff was onder meer uitgever van de Leidsche Courant. Het hoofdkantoor van het gefuseerde bedrijf werd in 1975 in Alphen aan den Rijn gevestigd. Daarna werd gefuseerd met Wolters-Noordhoff en ontstond het bedrijf Wolters-Samsom. Dit bedrijf ging in 1988 samen met Kluwer en zo ontstond stap voor stap het aan de beurs genoteerde Wolters-Kluwer, waarvan het hoofdkantoor bij het station in Alphen aan den Rijn staat. De naam Samsom verdween, maar de uitgeefactiviteiten worden voortgezet. Toch kent iedereen in Alphen de naam Samsom.
