Is Tweede Wereldoorlog nog zichtbaar in gemeente Alphen?
REGIO - Wie door de duinen langs de Noordzee wandelt, kan zomaar stuiten op een bunker, tankmuur of versperring: soms verscholen in het landschap, maar vaak ook opvallend aanwezig. Deze bouwwerken vormen de restanten van de Atlantikwall, de Duitse verdedigingslinie die zich uiteindelijk zelfs uitstrekte tot aan de Oude Rijn en de Gouwe. Maar zijn deze ‘littekens van de oorlog’ ook terug te vinden in de gemeente Alphen aan den Rijn?
Door Redactie Ons Erfgoed
In de laatste fase van de Tweede Wereldoorlog kreeg deze omgeving een belangrijke rol in de Duitse verdedigingsstrategie. In het voorjaar van 1944 besloot de bezetter de bestaande Atlantikwall langs de kust te versterken met een extra linie landinwaarts: de Vordere Wasserstellung. De linie was bedoeld om geallieerde troepen, na een eventuele landing aan de kust, zo lang mogelijk tegen te houden.
De linie liep vanaf Amsterdam langs de Heimanswetering, de Oude Rijn en de Gouwe naar Gouda en verder naar Rotterdam. Zij bestond uit tankgrachten, verdedigingsmuren, loopgraven, mitrailleursnesten en bunkers. In Koudekerk en Alphen moesten diverse gebouwen wijken, zoals dakpannenfabriek Van Leeuwen aan de Hoorn. Op die plek verrees een bunker, die kort na de bevrijding alweer werd afgebroken. Op de grens van Alphen en Boskoop werd een groot mijnenveld aangelegd, dat aan twee inwoners van Alphen het leven kostte.
Ter versterking van de linie werden polders rondom Koudekerk, Hazerswoude en Benthuizen onder water gezet tot een diepte van ongeveer 60 centimeter. Lokale bewoners moesten kilometers dijken aanleggen om het water te reguleren en boerderijen droog te houden. De beloofde beloning hiervoor werd nooit uitbetaald.
De Duitsers maakten gebruik van de waterrijke omgeving van het Alphense landschap. De Alphense wetering tussen de Molenvliet en de spoorlijn Alphen-Gouda werd omgebouwd tot een anti-tankgracht, ook wel tankval genoemd. Hiervoor werd de wetering uitgediept en verbreed. Hoewel de wetering tegenwoordig door de wijk Kerk en Zanen loopt, is haar oorspronkelijke loop nog altijd zichtbaar. Tot circa 2012 was de stenen brug in het Rietveldsepad, waarop zich in de oorlog een versperringsmuur bevond, het enige fysieke overblijfsel van deze tankval. Helaas overleefde de brug een renovatie van het pad niet. Naast deze ingrepen verschenen er ook tal van kleinere verdedigingswerken in het Alphense landschap. Die dienden vooral als luchtafweergeschut. Deze stellingen moesten de bruggen over de Oude Rijn en de Gouwe, en ook de spoorlijnen, beschermen. Zo stond er een FLAK (Flugzeug-abwehrkanone) bij de Alphense hefbrug. Bij de bouw van de Steekterbrug verdween deze stelling, net zoals vrijwel alle andere bouwwerken.
Slechts twee overblijfselen van de oorlog zijn tegenwoordig nog binnen de gemeentegrenzen te vinden. Naast de spoorwegovergang aan de Laan der Continenten, langs het Weteringpad (achter Da Vinci), vlak bij het station van Alphen aan den Rijn, staat een kleine betonnen bunker van het type Tobruk. Deze bunker, niet groter dan 2,75 meter diep, 3,70 meter lang en een breedte van 2,35 meter, deed dienst als observatiepost en mitrailleurnest. Er was in feite maar plaats voor twee soldaten. Na de oorlog was de bunker omringd door een volkstuinencomplex. Bij een restauratie in 2007 zijn de ingang en de ringopening dichtgemaakt.
Aan de zuidwestkant van Boskoop, aan de Hoogeveenseweg - Noordeinde naast de rotonde, is nog een geschutstelling te vinden. Volgens het aanwezige informatiebord bestreek het kanon de nabijgelegen wegen. Welk geschut op de stelling heeft gestaan is onbekend, maar het was vermoedelijk een pantserafweergeschut.
De Vordere Wasserstellung is in de praktijk nooit op grote schaal getest. De geallieerden vielen Nederland immers niet vanuit de Noordzee aan, maar rukten op vanuit het oosten. De overgebleven bunker bij het Weteringpad, en de stelling aan de Hoogeveenseweg vormen vandaag de schaarse, maar tastbare herinneringen aan de Duitse militaire aanwezigheid in de gemeente Alphen aan den Rijn.
Dankzij www.hvalphen.nl.
