Hoe kwam ‘Deens design’ in Benthuizen terecht?
BENTHUIZEN - Dat Benthuizen al oud is, blijkt dat het in 1281 wordt genoemd in een leenakte van Floris V, hoewel het dorp niet veel monumenten heeft. De kerk stamt uit 1672 en de molen werd honderd jaar later gebouwd. Daarnaast zijn er nog enkele boerderijen en woningen aangemerkt als monument. Sinds 2024 is echter ook de oude School met de Bijbel aan dit lijstje toegevoegd. Stammend uit de jaren vijftig is het niet eeuwenoud, maar wel echt Deens design en bijzonder.
Door Redactie Ons Erfgoed
Na de Tweede Wereldoorlog begon de wederopbouw. Gemeenteraden maakten plannen voor nieuwe huizen en renovatie van gebouwen. In Benthuizen was ook het schoolgebouw van de christelijke school aan vernieuwing toe. Tijdens de oorlog was het gebouw gevorderd door de Duitsers. Hun verblijf zorgde voor veel schade. De voorzitter van het schoolbestuur was na de oorlog al bij de burgemeester geweest om een en ander over het herstel door te praten. De reparatiekosten bleven echter hoog. Daarom werd voorgesteld om een nieuw schoolgebouw te realiseren. De leden van de schoolvereniging stemden in met de bouw van een nieuwe school. Op 16 maart 1951 kocht de vereniging grond in de dorpskern en de tekeningen werden goedgekeurd. Het bestuur had zich voor de bouw laten voorlichten door architect Nijhoff. Hij zorgde voor een uniek gebouw. De nieuwe school was een ‘vijfklassige Halschool’. Alle lokalen waren om een grote, centrale ontmoetingsruimte hal gesitueerd. De lokalen waren voorzien van grote ramen wat zorgde voor veel licht en door de hoge vensterbanken werden de leerlingen minder afgeleid. Door het gebouw in de noord-zuidrichting te bouwen werd er optimaal van het zonlicht geprofiteerd.
Het nieuwe Halgebouw was in alle opzichten uniek. Oude scholen hadden meestal lokalen die aan een lange gang lagen. Het idee voor zo’n HAL-school was niet door de architect zelf bedacht maar kwam uit het voor het onderwijs vooruitstrevende Denemarken. Benthuizen kon trots zijn op dit concept. Zeker toen de architect meedeelde dat dit type schoolgebouw het eerste was in Nederland! De school kreeg ook landelijke bekendheid. In 1952 kwam de Rijksinspecteur van de Volksgezondheid met een twintigtal schoolartsen het gebouw bezichtigen. Naast zonlicht werd er overigens ook veel aandacht besteed aan het metselwerk. Blinde muren waren versierd met mooie metselpatronen. Jammer genoeg zijn die versieringen (zie foto) bij latere uitbreidingen deels verdwenen.
Door de voortdurende groei van het aantal kinderen waren de school met vijf lokalen al snel te klein. Er kwamen noodlokalen en in de daarop volgende jaren werd het schoolgebouw verder uitgebreid. Hoe mooi het gebouw ook was begonnen, door alle verbouwingen was er minder van het oorspronkelijke concept over. De gemeente maakte plannen voor de nieuwe woonwijk Bentwijck met daarin een nieuwe zogenaamde Brede School. In 2024 verhuisden de leerlingen naar deze nieuwe school. Dat betekende gelukkig niet het einde van de Halschool.
In 2017 dienden de Historische Kring Benthuizen en het Dorpsoverleg Benthuizen namelijk een verzoek in om het (oorspronkelijke) gebouw van De School met de Bijbel in aanmerking te laten komen voor de status van gemeentelijk monument. Beide schrijven:’ Dit schoolgebouw uit 1952, een zogenaamde Halschool, is een karakteristiek gebouw waar veel dorpsbewoners herinneringen aan hebben. Bovendien is het een 'landmark' voor Benthuizen dat al van verre te zien is, als je Benthuizen nadert vanaf de noordzijde.’ Verderop in het rapport wordt er aangegeven dat ‘Het oorspronkelijke schoolgebouw een icoon is voor de naoorlogse wederopbouwperiode van scholenbouw in het Lager Onderwijs: het ontwerp van de Haagse architect BNA G. Nijhoff uit 1950 betreft hier het eerste Halschoolconcept dat in Nederland gerealiseerd is, naar het in Denemarken ontwikkelde prototype.’
Tot vreugde van de indieners is de eerste Halschool in Nederland na advies van de Erfgoedcommissie van de gemeente, aangewezen als gemeentelijk monument. Zo wordt een bijzonder schoolgebouw bewaard voor de toekomst. Info: www.historischekringbenthuizen.nl.
