Alchemie
Laatst zei een collega tegen mij: ‘Jij maakt het leren op school leuk met de hoofdletter L.’ Je kunt je voorstellen dat ik de hele dag heb nagenoten van deze zin, want het is een van de mooiste complimenten die je als docent kunt krijgen.
Natuurlijk, je doet elke dag je best om je vak zo inspirerend mogelijk over te brengen, maar in dit geval had ik echt iets extra’s gedaan en dat was dus gelukt.
Het begon met een doodgewoon vrijdagmiddaggesprek met mijn collega van religiestudies. Zij vertelde dat ze met alchemie bezig waren en ik als scheikunde-idioot sloeg daar meteen op aan. Wat een overlap tussen dit maatschappelijke vak en mijn eigen exacte vak! Daar moesten we iets mee. En zo kwam het dat ik voor een groep van 150 vwo-leerlingen stond, gekleed in een labjas en met een gekke pruik op mijn hoofd. In mijn rol van ‘professor Vaneticus uit Rome’ liet ik zien wat ik op mijn laboratorium deed, terwijl ik de vier fasen van de ‘spirituele verlichting’ doorliep: 1) zwarte fase (Nigredo) je ontmoet je duistere en zwakke kant; 2) witte fase (Albedo) je ontwaakt en treedt in het licht, je bent rein en helder; 3) gele fase (Citrinitas) je voelt je spiritueel verlicht en wijs; 4) rode fase (Rubedo) je bent heel en hebt je ware ‘zelf’ voltooid.
Vroeger dacht men namelijk dat alle materie in de buitenwereld werd weerspiegeld in onze binnenwereld. Als je die stoffen kon veranderen, kon je jezelf transformeren. Het doel van de alchemie was om het elixer voor het eeuwige leven - de ‘Steen der Wijzen’ - te maken, door lood te transmuteren (veranderen) in goud. Dat is me dat natuurlijk niet gelukt. Wel heb ik de vier fasen laten zien door stoffen te mengen in zo groot mogelijk stukken glaswerk: ik maakte een zwarte oplossing, gevolgd door een witte, gele en rode. Prachtige chemie!
Voor de huidige chemie was de alchemie essentieel. Er zijn nieuwe stoffen ontdekt (zoals fosfor en buskruit) en nieuwe technieken ontwikkeld (zoals ‘au bain marie’). De wil om goud te maken was misschien wel de basis voor het experiment van Glenn Seaborg in 1980. Het lukt hem om goud te maken uit het metaal bismut. In een deeltjesversneller bombardeerde hij dit metaal met koolstof- en neon-atomen en maakte zo voor enkele nanoseconden een paar duizend goudatomen. Een hoopvol begin. Maar voorlopig is het nog even wachten op het elixer voor het eeuwige leven…
