Naamswijzinging houdt de gemoederen bezig
VOLENDAM - Van Prins Bernhard tot Michiel de Ruijter. Het zijn namen die veelvuldig in het straatbeeld te zien zijn. Van straten tot wegen en van lanen tot singels. De laatste jaren zorgen die bekende namen ook voor gemengde gevoelens. Zo heeft de gemeente Edam-Volendam besloten om de Burgemeester Van Baarstraat te hernoemen. Wat begon als vraagtekens groeide uit tot een historisch onderzoek én de daarbij behorende conclusies. Maar ook de nodige vraagtekens.
“Dit rapport is opgesteld in opdracht van de gemeente Edam-Volendam naar aanleiding van vragen over het functioneren van burgemeester Clement Gerardus Maria van Baar tijdens de Tweede Wereldoorlog.” Op de tafel ligt een fors onderzoeksverslag van NIOD-onderzoeker Lennert Savenije. Hoewel de naam van oud-burgemeester Van Baar niet bij iedereen nog een lampje doet branden, is ‘zijn‘ straat wel nog een begrip in Volendam. Supermarkt, drogisterij, winkels en veel meer panden zijn te vinden aan de Burgemeester Van Baarstraat.
Veroordeeld
Clement van Baar werd geboren in het Purmerend van november 1894. Als bankdirecteur en lokale politicus valt hij op. Van Baar schopt het van wethouder in Purmerend tot burgemeester van Oude Niedorp. In 1938 wordt hij burgemeester van de toenmalige gemeente Edam. De burgervader werd kort na de bevrijding geschorst, omdat zijn houding in de oorlog werd onderzocht. Zonder enig ogenschijnlijk verzet zorgde Van Baar ervoor dat 22 Edamse joden werden gearresteerd. Slechts één van hen overleefde de oorlog. Uiteindelijk werd de burgervader alleen veroordeeld voor zijn economische collaboratie. Toch werd Van Baar daarna weer burgemeester van de gemeente Edam. Met dank aan zijn KVP-partijgenoot en latere minister-president Louis Beel. Van Baar bleef burgervader tot zijn pensionering in december 1959.
Onderzoek
Hoewel de vraagtekens rond het oorlogsverleden van de burgervader altijd zijn gebleven, was de Van Baarstraat altijd nog een begrip in Edam. Door tussenkomst van de stichting Joods Verleden Edam, lokale historici en politieke partijen kwam er uiteindelijk toch een onderzoek. Savenije wijst erop dat de bronnen elkaar op punten tegenspreken en concludeert dat de mate waarin Van Baar heeft meegewerkt aan de Jodenvervolging op basis van het beschikbare zuiveringsdossier niet precies vast te stellen is. Volgens hem is daarvoor aanvullend, diepgaand onderzoek in de Edamse gemeentearchieven nodig.
Toenmalige burgemeester Sievers ziet daar echter geen aanleiding toe. In haar brief aan de gemeenteraad stelt zij dat er op basis van onderzoek onvoldoende reden is om te twijfelen aan de bestuurlijke keuzes van Van Baar. Als het aan haar ligt komt er een QR-code bij de straatnaam voor extra uitleg.
Gemengde reacties
Het illustreert de verschillende meningen over vernoemingen. Moet het standbeeld van Jan Pieterszoon Coen weg? Van een QR-code tot hernoemen van straten, de opties zijn divers. Onder leiding van burgemeester Rick Beukers heeft het gemeentebestuur besloten om de Burgemeester Van Baarstraat te veranderen. Het college had drie opties op tafel liggen en koos uiteindelijk voor Zonnebloemstraat als nieuwe naam. Ons artikel op sociale media zorgt voor gemengde reacties. “Heeft lang genoeg geduurd, top”, schrijven Klaas en Anja Schilder als reactie op sociale media. Ook andere Facebookgebruikers reageren op ons artikel. “Zijn ze snel achtergekomen dan”, zegt Engelien Kerklaan. Katinka Zwarthoed: “Voor mij blijft het de Van Baar.”
Gevolgen
Voor bewoners en ondernemers zijn de gevolgen van de naamswijziging groot, maar ze hoeven niet alles te regelen. De Zonnebloemstraat wordt vanaf 1 juni automatisch doorgegeven aan officiële instanties zoals de Belastingdienst en het waterschap. Voor andere partijen geldt dat wel. Bij de huisarts, de bank en scholen moeten bewoners hun nieuwe adres zelf doorgeven.