Schaduw over herdenking: waarom we de familie Olij niet mogen vergeten
LANDSMEER - De herdenkingen van 4 en 5 mei in Landsmeer lieten dit jaar weer zien hoe diep de sporen van de Tweede Wereldoorlog in ons dorp zitten.
Terwijl de burgemeester terecht de onverzettelijkheid van Guusje Goede prees, en we bij de Stolperstein voor Simon Goede stilstonden bij het ultieme offer voor de vrijheid, hing er ook een onzichtbare schaduw over de plechtigheid. Een schaduw die we, voor onze eigen toekomst, expliciet moeten durven benoemen.
Sam Olij was een van de beruchtste Jodenjagers van Nederland
De familie Goede vond in hun geloof de kracht om te kiezen voor het licht, zelfs toen dat levensgevaarlijk was. Maar Landsmeer kende in diezelfde jaren ook een gitzwarte kant: de kant van Sam Olij en zijn zoons Jan en Kees.
Sam Olij, geboren en getogen in ons dorp, was geen verre vijand. Hij was de ‘Olympische held’ die veranderde in een van de beruchtste Jodenjagers van Nederland. Terwijl Simon Goede onderduikers hielp, opende Olij de jacht op hen. Hij beroofde, perste af en mishandelde zijn slachtoffers zonder wroeging. Zijn zoon Jan, de ‘Reus van Landsmeer’, koos eveneens voor de bezetter en vluchtte na de oorlog lafhartig naar Argentinië om zijn straf te ontlopen.
Het is verleidelijk om tijdens 4 en 5 mei alleen de heldenverhalen te vertellen. Ze inspireren ons en geven troost. Maar een herdenking die de 'foute' burgers weglaat, is onvolledig en daardoor gevaarlijk. Juist de wetenschap dat de grootste wreedheid kon voortkomen uit onze eigen gemeenschap, dwingt ons tot een actuele vraag: Hoe herkennen we het kwaad als het zich vandaag opnieuw in een vertrouwd gezicht hult?
Het contrast tussen de christelijke standvastigheid van Guusje Goede en het meedogenloze opportunisme van de familie Olij leert ons dat vrijheid geen vanzelfsprekendheid is, maar een dagelijkse morele keuze.
Laten we de Stolperstein voor Simon Goede blijven poetsen, maar laten we ook de verhalen over de familie Olij vertellen. Niet om oude wonden open te rijten, maar om de les van 'nooit meer' scherp te houden. Waakzaamheid begint namelijk niet bij de grens, maar in ons eigen hart en in onze eigen straat. Alleen door het volledige verhaal te kennen - het licht én het donker - eren we de gevallenen écht.
Haije D. van der Werf