Rooie

ma 13 apr, 06:32

Rood is in het West-Fries roôd, rode is rooie. Denk aan: rooie wange, rooie appels of een rooie jurk. Een verouderd gezegde is: rooie en vale benne donderstrale. Deze spreuk gaf aan dat men moest oppassen voor roodharigen en mensen met een getinte huidskleur. Het woord ‘rooi’ of ‘rooie’ heeft ook een aantal andere betekenissen.

Het kan zijn raming, schatting, rooilijn of streep. Afkomstig uit het oud Frans: roie. D’r gien rooi op hewwe is er geen kijk op hebben, er geen slag van hebben. ‘Hè-je d’r een beetje rooi op?’ Het kan ook inhouden: heb je er zin in? ‘Hè je een beetje rooi op de brulleft?’

Op de domme rooi is op de gok, op goed geluk. ‘Je moete zuks niet op de domme rooi kope!’

Het werkwoord rooien heeft vier betekenissen. De eerste is op een regel schikken, richten, passen en meten. ‘Rooi ’t maar niet zo nauw.’

Ten tweede: in orde schikken, redden, klaarspelen. ‘Ik ken ’t allien wel rooie, ‘oor.’

Als derde: goed met elkaar overweg kunnen, kunnen samenwerken. ‘Die twei kenne ’t goed met mekaar rooie.’

Als vierde betekenis: lijken op, er goed uitzien. ‘Hai rooit op z’n vader.’

‘Dat rooit ‘r op!’ houdt in: dat ziet er goed uit, dat is dik in orde. In tegenstelling tot ‘dat rooit nerges op’ of ‘dat rooit kat nach varken’.

‘Ze rooie d’r op of ze aarde d’r nei’ is: ze zijn van hetzelfde slag.

Vaak moet je in je leven aan wennen aan nieuwe dingen of een veranderende omstandigheden. Dat valt lang niet altijd mee. Daarover gaat dit roimpie.

Wenne

‘An alles moet je wenne

al kost ’t deurgaans stroid

want wenne moet je
kenne

en wenne kost ok toid.

Je wenne an wat je
kroige

je wenne an wat ‘r is

je wenne ok an ofskaid

verlies en an gemis.

Soms loopt ’t skeef en denk je:

nei, hieran wen ik nooit

maar lenigan den merk je

dat ’t leven ’t toch weer met je rooit.’

©Ina Broekhuizen-Slot

Bron: Westfries Woordenboek, Jan Pannekeet.