Wordt toekomst Oostzaan gekozen of geregisseerd?
OOSTZAAN - Wie de stukken over de bestuurlijke toekomst van Oostzaan leest, kan moeilijk aan één indruk ontsnappen: dit is geen open zoektocht naar de beste oplossing, maar een strak geregisseerd proces waarin de uitkomst in een bepaalde richting wordt geduwd.
Officieel heet het dat inwoners mogen meepraten. In werkelijkheid is van een echte keuze nauwelijks sprake. De Burger Advies Raad (BAR) start in januari en moet uiterlijk op 18 maart met een zwaarwegend advies komen. Dat is extreem kort. In de eigen participatiememo wordt erkend dat deze planning ‘zeer weinig ruimte laat’ en de mogelijkheden ‘significant beperkt’. Dit is geen zorgvuldig participatietraject, maar haastwerk.
Nog problematischer is de manier waarop de raadpleging zelf is ingericht. In eerdere stukken werd gesproken over een enquête en dorpsgesprekken, zodat alle inwoners hun stem zouden kunnen laten horen. Maar in het uiteindelijk aangenomen amendement is die brede raadpleging volledig verdwenen. Er komt géén enquête. De zogenoemde ‘representatieve inwonerraadpleging’ bestaat uitsluitend uit een Burger Advies Raad.
Formeel mag deze BAR inwoners betrekken en een online platform gebruiken, maar de kern blijft: een kleine groep adviseert. Dat staat haaks op de belofte om inwoners ‘zo breed mogelijk’ te betrekken bij deze historische beslissing.
En dan de inhoud. Amsterdam wordt nog steeds als serieuze optie gepresenteerd, terwijl uit signalen van Amsterdam zelf blijkt dat een fusie binnen Zaanstreek-Waterland de voorkeur heeft en aansluiting bij Amsterdam onwenselijk wordt geacht. Landsmeer heeft deze optie al laten vallen. Toch blijft Amsterdam op het formulier staan, een schijnoptie die vooral de indruk van keuzevrijheid wekt.
De echte werkelijkheid is ongemakkelijker. Purmerend wil alleen met Oostzaan praten als Landsmeer meedoet. Zaanstad wil maar één fusietraject doen, feitelijk alleen zinvol samen met Wormerland. Dat zijn harde randvoorwaarden. Toch wordt het proces ingericht alsof Oostzaan zelfstandig kan kiezen.
Het College heeft inmiddels expliciet Zaanstad als voorkeursvariant aanbevolen. Tegelijk mogen Raad en College altijd van het BAR-advies afwijken. Met andere woorden: het tijdpad ligt vast, de raadpleging is smal, de uitkomst is niet bindend, de voorkeur ligt al op tafel.
Als de uitkomst werkelijk open was, zou men tijd nemen, eerlijk zijn over de randvoorwaarden en inwoners daadwerkelijk breed raadplegen. Maar wie regisseert, haast en inkadert, wekt de indruk iets te willen laten gebeuren zonder het hardop te zeggen. De toekomst van Oostzaan verdient beter. Alles minder dan dat is geen democratisch proces.
Peter Hazes B.O.C.’24