Vrij
West-Friezen houden van hun vrijheid, dat is wel bekend. Zeg niet tegen ze dat iets ‘moet’, daar hebben ze een hekel aan.
In vroeger tijd hebben ze hun land gewonnen op het water en die zelfstandigheid zit nog steeds in hun genen. Niet voor niets luidt een gezegde: God skiep de wereld maar een West-Fries maakte z’n oigen land.
Vrij is in het dialect vraai. Ientje vraai houwe is voor iemand de vertering betalen. Erges vraai van weze houdt twee dingen in.
Ten eerste: niets hoeven doen. ‘Je kenne wel vraai van rame lappe.’
Ten tweede: ergens buiten kunnen. ‘Je hewwe nou wel een auto maar je kenne d’r best vraai van.’
Vraai loupe betekent niet zwanger raken of niet
besmet worden of ziek raken. Vraaie is vrijen. Ze is glad te vraaien betekent: ze is vrijlustig.
Een andere uitdrukking is: vraaie is bedriege, ’t is zachies prate en hard liege. Tijdens het vrijen worden allerlei loze beloftes gedaan of leugens verteld.
Vraaireid is gereed om te vrijen. Vraaiig weze is nogal vrijpostig zijn.
Een vraaier is een vrijer of een sinjeur/knaap. ‘Ik vertrouw die vraaier voor gien cent.’ Vraaibank is de verkoop van vlees afkomstig van noodslachting of van ten dele afgekeurde dieren waarvan het vlees gesteriliseerd is.
‘D’r is ankomde woenesdag vraaibank.’ Een verouderd gezegde is: met een kouwe vraaier zitte. Dat houdt in dat je met een koude stoof zit.
Vraaihoid
Oigen baas en droge biene, was de wens van de West-Frieze.
Nei, zai wouwe hullie grond en ok d’r vraaihoid niet verlieze.
Maar zô’n zeuven eêuwe leden kwam graaf Floris hier te koik, vocht en won en bouwde drekt toen burchte langs de Omringdoik.
Deervan is nou woinig over, enkeld Radboud is nag heêl.
Da’s in deuze vlakke streke nag ’t ienigste kesteêl.
En opheden zal gienientje nag ‘rs zukke burchte bouwe, maar West-Frieze zalle altoid groôt van land en vraaihoid houwe!
©Ina Broekhuizen-Slot
Bron: Westfries Woordenboek, Jan Pannekeet