Hugo huppelde van avontuur naar avontuur
MONNICKENDAM - Wat is de kracht van beeld en beeldvorming? Anno 2026 is die vraag misschien wel urgenter dan ooit. Met telefoons, sociale media en de opkomst van kunstmatige intelligentie zijn we allemaal de regisseur van ons eigen leven geworden. Volgens filmmaker Joost Schrickx uit Monnickendam is dit hét moment voor een documentaire over het leven van Hugo Wilmar.
Door Wesley Dekker
Hij leidde het leven van een avonturier. Fotograaf Hugo Wilmar belandde van het ene hoofdstuk in het andere. Of het ging over de natuur of bijvoorbeeld de onafhankelijkheidsoorlog in Nederlands-Indië. Hugo Wilmar maakte een verhaal met zijn camera. “Het is eigenlijk een documentaire over een avonturier die op pad gaat”, vertelt Schrickx. De Monnickendammer oogst in binnen- en buitenland lof met zijn portret van Hugo Wilmar. Schrickx is volgend jaar zelfs uitgenodigd bij een viering van vijfhonderd jaar Jakarta. Tijdens een van de speciale evenementen zal de film te zien zijn. “Het is een verhaal dat weliswaar in het verleden is gebeurd, maar nog heel actueel is. Het gaat over beeld en beeldvorming en daarmee ook over nieuws en nepnieuws.”
Telefoontje
Voor Schrickx begint de documentaire een paar jaar geleden. “Ja, dat was zeven jaar terug ongeveer”, vervolgt de Monnickendammer. “Ik kreeg een telefoontje van de neef van Hugo Wilmar, dat is Hugo de Wolf. Hij had briefwisselingen van zijn oom, maar ook tijdschriftartikelen en veel meer. Hugo Wilmar is dan wel als naam onbekender, maar ik voelde meteen dat hier een film inzit.” Hoe voel je dat dan? “Nou, door de duidelijke tijdspannen in het verhaal en de vele beelden.”
Politionele acties
De film neemt de kijker mee in het verhaal van een ambitieuze fotograaf. Hugo Wilmar is in 1944 als Engelandvaarder gevlucht uit Nederland. Als frontfotograaf legt hij de politionele acties in het huidige Indonesië vast. Niet de promotionele plaatjes van de Nederlandse redders, maar de harde realiteit van oorlog, strijd en capitulatie. “Dat was natuurlijk de realiteit, maar veel mensen werden niet blij van die beelden. Ik snap ook de frustratie van Hugo Wilmar, omdat zijn fotomateriaal niet werd gepubliceerd." In 1947 nam hij enigszins teleurgesteld ontslag uit de militaire dienst.
‘Zijn visie was geen politieke mening‘
Objectiever
In de documentairefilm van Schrickx komt de Indonesische periode van de fotograaf uitgebreid aan bod. Het laat volgens de Monnickendammer veel meer zien dan alleen het achtergebleven werk. “Wat de onafhankelijkheidsoorlog betreft stond Wilmar veel dichter bij de realiteit. Zijn visie was geen politieke mening, maar veel objectiever.”
Boefje
Hugo Wilmar werd reportagefotograaf. Hij fotografeerde landschappen, volkeren en zelfs wilde dieren. “In die periode is hij ook wel een boefje geweest, zeker vanuit onze tijd gedacht. Hugo maakte twee films voor Disney, dat waren White Wilderness en Jungle Cat. Daarbij heeft hij scènes bewust gemanipuleerd. Hij duwde ijsberen om het beeld levendiger te krijgen. Ook verfde hij voor Jungle Cat een panter zwart. Hugo schreef in brieven aan Walt Disney dat zijn handen nog dagen zwart waren. Nu zou dat natuurlijk niet kunnen, kijkersbedrog hadden we gezegd.”
Kracht van beeld
Voor Joost Schrickx staat buiten kijf dat de documentaire een reëel beeld geeft van fotograaf Hugo Wilmar, maar dat niet alleen. ‘De avonturen van fotograaf Hugo Wilmar‘ is een document over beeldvorming. “De kracht van beeld kan groot zijn. Ik bedoel was hij goed of slecht bezig in zijn leven? Daar kun je eigenlijk geen antwoord op geven. Ik hoop dat de kijkers zich laten pakken door Hugo en zijn avontuur. Hoe hij huppelde tot hij aan een vroeg einde kwam.”
Oscar
Hugo Wilmar maakte reportages over de hele wereld. Van Indonesië tot Zuid-Afrika en van Ethiopië tot Spanje. Op 19 december 1957 botst Wilmar met zijn auto tegen een trein. Hij overlijdt twee dagen later op 34-jarige leeftijd. Twee jaar later ontvangt hij postuum een Oscar voor de film White Wilderness. Schrickx over het filmproces: “Je weet van tevoren dat heel veel tijd hoort bij het maken van zo’n film. Uitproberen, schaven, verbeteren en dan kijken hoe anderen het vinden.” Veel tijd om te genieten van de positieve reacties heeft de Monnickendammer overigens niet. Hij heeft een documentaire afgerond over het Amsterdamse Gamelanhuis. “Dit werk draait om vergeten verhalen. Ik breng ze onder de aandacht en leer er ook nog veel van.”
‘Ik leer er ook nog veel van‘
Filmhuis Purmerend
De documentaire ‘De avonturen van fotograaf Hugo Wilmar‘ wordt dinsdagavond 26 mei gedraaid in Filmhuis Purmerend, Kerkstraat 11. Aanvang is om 20:00 uur. Na afloop is er een nagesprek met de Monnickendamse regisseur. Meer info: filmhuispurmerend.nl.