IJsvermaak op krulschaatsen
ZAANSTREEK - Zwieren op het ijs dat was het vroeger helemaal. Bij voorkeur op de Zaan tegen de achtergrond van molens en gekleurde huizen. Ron Couwenhoven, bekend als schrijvende molenkenner, vertelt in een prachtig schaatsverhaal. Hoe de zwakke winters rond 1876 de aanleiding vormden tot een tentoonstelling van schaatsijzers in allerlei soorten en maten.
Sierlijk zwieren met een partner, met een stel vrienden of solo. Van links naar rechts en weer terug, telkens een halve cirkel makend. Het ongemak van de winter werd deels gecompenseerd door schaatsplezier. Liefhebbers kwamen graag naar de Zaanstreek.
In 1876 werd in Zaandijk door een aantal gegoede burgers de ijsclub Thialf opgericht. De vereniging werd vernoemd naar het snelle hulpje van Thor, de Germaanse god van de donder. Omdat er al een paar winters geen ijs lag besloot het bestuur om in herberg De Zwaan in Zaandijk een expositie in te richten. Deelnemers uit het hele land stuurden hun mooiste schaatsen om ze tentoon te stellen. Van narrenschaatsen met belletjes tot schaatsen met een krul in de vorm van een zwaan.
In de negentiende eeuw waren de schaatsen behoorlijk lang en tot het voorste eind met hout bekleed. Bij de zogenaamde ‘halve houten’ strekte het hout tot de voetzool, soms bekleed met ijzer of koperen zoolplaten. En sommigen lieten er leren schoenen op maken. Het was een werkje dat in smederijen werd uitgevoerd door een smid waarvan er, met al die molens, behoorlijk veel waren.
Zeker 34 exposanten hoopten dat hun ontwerp bekroond zou worden met een gouden medaille. Uiteindelijk was die eer weggelegd voor een paar fraaie krulschaatsen, gemaakt door Gustav Henckell uit het Duitse Remscheid, een centrum van schaatsenmakers. Die werden exclusief geïmporteerd door Goverdinus Leeuwenberg uit Delft. Dat weten we omdat er veel brieven bewaard zijn gebleven van deelnemers aan de bestuursleden van ijsclub Thialf.
Zo schreef importeur Leeuwenberg: ‘Alhoewel ik bijna 2000 paren in voorraad had, kom ik er nu wel 2000 tekort. Het regent bestellingen, na Uw vererende uitspraak, van alle liefhebbers door de gehele Nederlanden, zodat ik nu geheel uitgeplukt ben en duizenden exemplaren tekortkom.’
Couwenhoven ontdekte dat er in de Zaanstreek door smeden allerlei soorten schaatsen werden gemaakt. Hij vertelt hierover in zijn lezingen en in Zaans Erfgoed, het kwartaalblad over Zaanse geschiedenis. Verkrijgbaar in de Zaanse boekhandels of door lid te worden van de Vereniging Zaans Erfgoed. Voor € 22,50 valt het blad vier keer per jaar op de mat.
