Honderd jaar archief Utile Dulci behoort tot de krenten in de pap

Nieuws
Gemeentearchivaris Laurens Priester en voorzitter Tom Hecker tekenen voor de overdracht van het archief van Utile Dulci.
Gemeentearchivaris Laurens Priester en voorzitter Tom Hecker tekenen voor de overdracht van het archief van Utile Dulci. (Foto: Jan van Kampenhout)

Ooit liep Schiedam uit voor Utile Dulci. Er was nog geen televisie. Er was weinig ander vermaak. Dus waren de toneelvoorstellingen stijf uitverkocht. Elke uitvoering werd vanaf 1923 ingeluid met een ‘strijkje’ van twee violen, een cello en een piano.

Door Kor Kegel

Tom Recker zei dat uit het archief van de 112-jarige vereniging zonneklaar blijkt wat de betekenis van Utile Dulci is geweest voor het culturele leven in Schiedam. Hij sprak als voorzitter op Valentijnsdag, een mooie gelegenheid voor cadeautjes. Utile Dulci droeg het meer dan honderd jaar oude archief over aan het gemeentearchief van Schiedam.

Roestvorming

Dat gebeurde na zeer ordentelijke voorbereiding. Twee oud-bestuursleden, Ingeborg Schuitemaker en Ronel den Dubbelden, hadden het hele archief geschoond. Nietjes en papierklemmetjes hadden ze verwijderd om roestvorming te voorkomen. En ze hadden alles op chronologische volgorde gelegd. “Een hels karwei,” zei Tom Recker.

Het resulteerde in een overdracht van acht kleine verhuisdozen, bij elkaar twee meter kastruimte in het depot van het gemeentearchief. Daar is nog volop ruimte. Op de derde verdieping van de linkervleugel van het Stadserfcomplex is er voldoende plek voor nieuwe aanwinsten en het is niet eens al nodig om archieven van verenigingen en particulieren te digitaliseren. De archivisten hebben er geen werk meer aan om de papieren en documenten te ontdoen van plastic en metaal. Wel gaan ze de stukken herverpakken in uniforme dozen van ‘zuurvrij’ karton. Daar blijft het langer goed in.

Scholieren

Archivaris Laurens Priester tekende voor ontvangst en wethouder Antoinette Laan sprak een dankwoord: “Elke vereniging die de samenleving verrijkt is van waarde. Zeker een met zo’n rijke historie als Utile Dulci, opgericht door Schiedamse scholieren in 1911 en nu nog midden in de samenleving staand. Archieven van dit soort verenigingen zijn de krenten in de pap van de collectie. Goed dat hun geschiedenis nu in het gemeentearchief wordt bewaard. Dan kan iedereen het inzien.”

Die interesse zal er het meest zijn bij toekomstige generaties toneelspelers in Schiedam, die meer willen weten over de ontstaansgeschiedenis en hoe het er vroeger bij voorstellingen aan toe ging. Bij zulke verenigingen ging het ook om het vertier na afloop, met bal na of anders wel een tombola. Na de voorstelling ging je in geen geval meteen huiswaarts.

Het archief van de Schiedamse toneelvereniging bevat voornamelijk programmaboekjes, notulen en foto’s. Bijzonder is een reglement dat de vereniging in 1911 opstelde voor de leden. Werkende leden betaalden een contributie van tien gulden per jaar. Wie zonder kennisgeving ontbrak op een algemene ledenvergadering, moest een boete betalen van wel 25 cent.

Utile Dulci staat voor ‘het nuttige met het aangename verenigen’. Op de elfde van de elfde in 1911 opgericht door leerlingen en docenten van het Stedelijk Gymnasium en de Rijks-HBS (het huidige Lyceum Schravenlant). Uit de allereerste archiefbescheiden komt naar voren dat er ook in de lokale journalistiek veel is veranderd. Tot ver na de Tweede Wereldoorlog was het nog zo dat meer dagbladen hun recensenten afvaardigden naar premières in het verenigingsleven. Ze hadden er niet echt verstand van, maar schreven in deftige taal: “Over het algemeen werd met de noodige levendigheid en vlot gespeeld, en, hoewel natuurlijk een dilettanten-gezelschap niet te zeer mag worden gecritiseerd, meenen wij toch de bescheidenheid niet te veel ter zijde te stellen, wanneer wij zeggen, dat voor een belangrijk deel het succes is te danken aan Gebhard, Freiherr von der Dühnen, die een zeer algemeenen aanleg toonde te bezitten.”

Snobistischer kan het niet. Maar het was beter dan een lokale pers die naar zulke evenementen niet meer komt.