Canon van Vlaardingen aflevering 13: Kastelen in Vlaardingen

Historie
Reproductie van prent getiteld ‘Overblijfsel van Holy onder Schieland bij Ketel, voorstellende de Ridderhofstad aan de Holyweg’. In sepia gewassen pentekening, circa 1700. Collectie Stadsarchief Vlaardingen, nr. T226-065.
Reproductie van prent getiteld ‘Overblijfsel van Holy onder Schieland bij Ketel, voorstellende de Ridderhofstad aan de Holyweg’. In sepia gewassen pentekening, circa 1700. Collectie Stadsarchief Vlaardingen, nr. T226-065. (Foto: )

Bij een kasteel zien we meestal een imposant bouwwerk voor ons, met torens, kantelen en een slotgracht met ophaalbrug. Maar er zijn ook andersoortige kastelen: middeleeuwse, wat kleinere, verdedigbare bouwwerken met een woonfunctie.

Dit type komen we in Vlaardingen tegen. De oudste versterking is de burcht van graaf Dirk III. In 1018 vindt hier vlakbij de Slag bij Vlaardingen plaats. Deze burcht lag vermoedelijk op de kerkheuvel die volgens archeologen mogelijk omgracht was. Het zal een zogenaamde ringwalburg zijn geweest, een houten vesting met daaromheen een gracht.
Helaas zijn er nog geen resten van Dirks burcht zelf gevonden, maar de bij opgravingen aangetroffen waterpartijen rondom de kerkheuvel kunnen mogelijk duiden op de voormalige gracht.
Wel vinden archeologen in de buurt van het Liesveldviaduct en het Van Schravendijkplein overblijfselen van de grafelijke hof. Het betreft een terrein van circa 70 bij 100 meter groot met daaromheen een gracht. Het aardewerk uit de gracht wijst erop dat het terrein gebruikt werd tussen circa 1175 en 1225.
De lagere adel bouwt op opgeworpen heuvels kastelen met een stenen toren. De versterkte, stenen huizen dienen in tijden van nood ook als toevluchtsoord. Dat kan zijn bij een vijandelijke aanval, maar ook bij overstromingen. Rond 1240/1250 laten de gebroeders Van Hoylede, twee edelmannen, elk een kasteeltje bouwen op hun leengoed met ontginningshoeve: kasteel Holy en de Joffer Aechtenwoning. Het zijn zogenaamde mottekastelen, kastelen die op een heuvel of terp zijn gebouwd.
Tijdens archeologisch onderzoek op het voormalige Kolpabadterrein (nu de woonwijk d’ Engelsche Boomgaard) treft men in 1998 restanten aan van een kasteel. Een gracht omsluit een terrein van ongeveer 32 bij 26 meter. Het kasteel is in de periode 1275-1300 gebouwd. Waarschijnlijk is het in het midden van de veertiende eeuw, tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten belegerd, waarna het tot de grond toe is afgebroken. In de slotgracht vinden archeologen naast de resten van een brug, onder meer een ketel, een kookpot en zelfs een zwaard. In de veertiende eeuw staat er een kasteel op terrein ‘Steenhuizen’, tussen de huidige Burgemeester Heusdenslaan en de A20. Steenhuizen is gebouwd op een opgehoogd platform. Het bestaat uit een stenen toren van 8 x 8 m, mogelijk met een ringmuur. In 1351 is het kasteel gesloopt.
Meer Vlaardingse canonverhalen: www.canonvannederland.nl/nl/zuid-holland/vlaardingen

Logo Canon van Vlaardingen.