Geschiedenis ontrafeld: Frans schreef het boek dat Watergang nog miste

Nieuws wo 12 nov 2025, 16:16

WATERGANG - Hij woont dan wel pas vanaf 2018 in het dorp, maar Frans Stokkel is verknocht aan Watergang. De school, kroeg en winkels zijn verdwenen. Het dorp is de afgelopen tientallen jaren ingrijpend veranderd, maar een uitgebreid naslagwerk was er nog niet. Stokkel ging aan de slag. Hij dook de archieven in en sprak met Watergangers.

Door Wesley Dekker

Het is zonder twijfel de smalste Dorpsstraat van Nederland. Ja, hier in Watergang weten de supermarktwagens ook hun weg te vinden, maar het is soms passen en meten. Voorheen was Watergang het domein van boeren. Tegenwoordig rennen bekende Nederlanders over de Dorpsstraat. Taxi’s rijden af en aan om mensen naar de vele Bed and Breakfasts te brengen. De drukke Jaagweg gaat binnen enkele tientallen meters over naar de rustige en landelijke Dorpsstraat.

Eerste watergangen

Op de eettafel liggen twee stapels boeken. In het boek ‘Watergang, een dorp van uitersten’ wordt de lezer meegenomen in het verhaal van een dorp langs de trekvaart Amsterdam-Purmerend. In een tijd dat Noord-Holland nog grotendeels uit drassige wildernis bestond, vestigden kolonisten zich op de veenruggen. De naam verwijst direct naar de eerste, cruciale daad van de bewoners: het graven van sloten om het land gereed te maken voor landbouw. Frans Stokkel kwam in 2018 naar Watergang. “Ik vond het altijd al een heel mooi dorp”, vertelt hij. “Zeker in de Dorpsstraat is het echt alsof de tijd stil is blijven staan. Dat ligt me wel.”

Onderzoek

Stokkel verdiept zich graag in geschiedenis en genealogie (stamboomonderzoek, red.). Een aantal jaar geleden ontstond het idee voor een boek. “Mijn schoonvader had al veel bewaard over het dorp. Ik ben er samen met mijn vrouw ingedoken. Ja, en dan beginnen de eerste gesprekken. Via via kwamen we bij Klaas Louw terecht. Hij is een van de oudste geboren en getogen Watergangers.” De grafisch ontwerper struinde uren door het Waterlands Archief en kreeg ook veel informatie van Oudheidkundige Vereniging Landsmeer. Het dorp was namelijk tot 1991 onderdeel van de gemeente Landsmeer.

Tekst gaat verder onder de foto

Café De Hoop in vervlogen tijden. - aangeleverd

Thomas Schreuder

Lange tijd had Watergang een ‘eigen’ wethouder in het Landsmeerse gemeentebestuur. Een daarvan was Thomas Schreuder, een broer van een van mijn verre voorouders. “Thomas bekleedde vele functies, waaronder bij het Witte Kruis, de Armenvoogdij en het ziekenfonds”, weet Stokkel. Na een bezoek in 1924 aan de Purmerendse veemarkt kwam Schreuder met de tram aan in Watergang. Door enkele losse stenen op het perron viel de 74-jarige Schreuder en daardoor kwam hij terecht onder de laatste wagon van de vertrekkende tram. Hij was op slag dood. Een paar dagen later liep het dorp uit voor de begrafenis van de populaire ‘Ome Thomas’.

Aardgasnet

Het is een van de vele verhalen in het boek ‘Watergang, een dorp van uitersten’. In oktober 1975 werd Watergang aangesloten op het aardgasnet. Dat gebeurde in eetcafé De Wegwijzer. Een gasstel werd door de familie Van der Meiden beschikbaar gesteld. Burgemeester Post ontstak de vlam, onder luid applaus van de enthousiaste dorpelingen.

Tekst gaat verder onder de foto

Ter hoogte van Het Schouw heeft Watergang inmiddels een nieuwbouwwijk. - Evert Ruis

Veel gebeurd

“Er is veel gebeurd. Het agrarische dorp waarin bijna iedereen boer of melkhandelaar was, is nu totaal verdwenen”, vat Stokkel samen.

De begraafplaats is na het lezen van ‘Watergang, een dorp van uitersten’ nooit meer hetzelfde. Familienamen als De Waal, Louw, Daalder, Van Vuure en Schreuder gaan leven. Grote grafzerken en kleine monumenten voor de vervlogen tijd. “Ik kende Watergang nog niet goed. Voor mij was het bijvoorbeeld nieuw dat er rond 1900 drie kroegen waren.” Na zijn onderzoek weet Frans Stokkel een ding zeker: “Ik blijf in Watergang wonen. Hier ga ik zeker niet meer weg.”

Lokale Omroep Landsmeer (LOL) was ter plaatse bij de boekpresentatie. Bekijk hieronder het videoverslag.