Ilpendam gaf Harry Mulisch inspiratie voor bekend boek

“Begin juni 1966, tijdens de hittegolf, moest Saskia naar de begrafenis van een vriend van haar vader, een vooraanstaand journalist, die ook zij sinds de oorlog kende.” Harry Mulisch beschrijft in De Aanslag het verhaal van Anton Steenwijk. Aan het eind van de oorlog wordt een NSB’er neergeschoten voor het huis van zijn buren, die het lichaam voor het huis van Steenwijk slepen. De ouders van Anton worden doodgeschoten en het huis in brand gezet. In 1966 volgt de begrafenis van een verzetsheld en maakt Anton kennis met oud-verzetsmensen. Het is een van de laatste episodes uit het gelauwerde boek. Een ware plottwist. 

‘Hij heeft zichzelf heel veel geleerd’

Henk van Randwijk

Geïnspireerd op het afscheid van Henk van Randwijk. “De begrafenis was in een dorp ten noorden van Amsterdam. Zij parkeerden de auto aan de rand en wandelden zwetend in hun donkere kleren naar de kleine kerk.” En dat was dus in Ilpendam. Henk van Randwijk was in 1942 één van de eersten die publiceerde over de plannen van de jodentransporten. “De vervolging van onze Joodsche landgenoten schijnt in een laatste en beslissend stadium te komen”, schrijft Van Randwijk in het pamflet. Hij was een van de oprichters van Vrij Nederland. Na de Tweede Wereldoorlog pleitte hij als hoofdredacteur voor de onafhankelijkheid van Nederlands Indië. In 1966 overlijdt Henk van Randwijk aan een hartaanval. Zijn uitvaart wordt geleid door oud-verzetsman Jan Buskes. De begrafenis is een inspiratie voor Harry Mulisch. In De Aanslag beschrijft hij het afscheid en wordt de begrafenis een cruciale scène die het leven van personage Anton Steenwijk flink op zijn kop zet.

Tekst gaat verder onder de video

De Mulisch Tapes

Schrijver Daan Doesborgh maakte samen met Stefanie Liebreks en Johan Kuiper de podcastserie De Mulisch Tapes. Vanuit het Harry Mulisch Huis beluistert het drietal opnamebandjes en bekijken ze het grote archief. Waaronder ook de inspiratiebronnen van zijn verhalen. “Hij haalde zijn inspiratie echt uit heel veel verschillende dingen”, vertelt Doesborgh aan onze verslaggever. “Ik weet niet of je weleens in het Harry Mulisch Huis bent geweest, maar daar zie je duidelijk wat hij deed. Er zijn tal van boeken en ook voorwerpen die hem bezighielden. Hij is altijd heel erg bezig geweest met Egypte. Die ruimte is eigenlijk een afspiegeling van hoe hij te werk ging.”

Geen opleiding

Ondanks de wetenschappelijke achtergrond van menig roman, maakte Mulisch zelf zijn middelbare school niet af. “Maar hij heeft zichzelf heel veel geleerd”, benadrukt Doesborgh. “En in 2007 kreeg hij ook een eredoctoraat van de Universiteit van Amsterdam. Je moet daarvoor echt wat laten zien.”

‘Mulisch ging veel verder met de kennis die hij had’

Critici zeiden dat Mulisch schreef met de encyclopedie op zijn schoot, om belerend over te komen. Maar Doesborgh ziet dat anders. “Harry Mulisch ging veel verder met de kennis die hij had. Je kan een ontzettend slecht boek schrijven met informatie uit Wikipedia.”

Tekst gaat verder onder de video

Inspiratiebronnen

De begrafenis in De Aanslag zorgt voor een ommekeer in het leven van Anton Steenwijk. Gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog komen in een totaal ander licht te staan. Onno Blom zet inmiddels zijn eerste stappen voor de langverwachte biografie over het leven van Harry Mulisch. Uiteraard zullen ook de inspiratiebronnen aanbod komen. En de lezer zal een beter beeld krijgen van de mens achter de schrijver. 

Daan Doesborgh heeft Mulisch weleens gezien, maar nooit gesproken. “Ik denk dat het een hele scherpzinnige, humoristische man was. Uit onze podcastserie blijkt ook dat het een man was met een groot hart voor zijn sociale kring. Hij genoot van zijn vrienden. In eerste plaats was hij een schrijver met een mooi oeuvre, maar daarnaast had hij ook een verzameling. Vaak als inspiratie voor zijn werk.”

WESLEY DEKKER

Lees ook

Harry Mulisch geblinddoekt