Culturele verenigingen in Westland hebben het moeilijk: ‘Ons voortbestaan is onzeker’

Door Debbie van Eijk

“We merken dat het steeds belangrijker wordt voor het levensgeluk van onze inwoners,” schreef Gemeente Westland over cultuur in het coalitieakkoord voor 2022-2026. “Op cultuurgebied is al het nodige in onze gemeente, de komende periode willen we dat versterken en uitbreiden.”

Levensgeluk

Het klopt dat cultuur goed is voor ons levensgeluk. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) leverde daar in 2019 hard bewijs voor op basis van 900 onderzoeken.

‘Luisteren naar muziek vermindert last van bepaalde bijwerkingen van kanker-behandelingen’

Met het onderzoek leverde de WHO objectief bewijs voor iets wat mensen die zelf aan kunst en cultuur doen, actief of passief, eigenlijk al wisten: dat kunsten goed voor ons zijn. Dat ze zowel onze geestelijke als lichamelijke gezondheid verbeteren. Een paar voorbeelden: het is aangetoond dat door naar muziek te luisteren of zelf kunst te maken, mensen minder last kunnen hebben van bepaalde bijwerkingen van behandelingen bij kanker. Maar ook dat muziek het leervermogen van mensen met dementie kan verbeteren en dat creatief bezig zijn, muziek en optredens van clowns angst en pijn bij zieke kinderen kunnen verminderen.

2%-bezuiniging om 2024

De vier grote culturele organisaties in Westland, namelijk Westland Cultuurweb, het Westlands Museum, WestlandTheater de Naald en Bibliotheek Westland, luidden in november dit jaar de noodklok. Hoe belangrijk de huidige coalitie - bestaand uit Westland Verstandig, Gemeentebelang Westland en VVD Westland - kunst en cultuur ook vindt, volgens het coalitieakkoord; er is aangekondigd dat er 2% wordt bezuinigd op culturele organisaties. Dit houdt in dat de genoemde vier culturele partners in 2024 samen € 96.000 moeten bezuinigen. “Deze bezuinigingen leiden tot een verschraling van kunst en cultuur in het Westland,” stellen ze.

WestlandTheater de Naald-directeur Jeroen van de Wiel gaf aan: “De enige knop waar ik nu nog aan kan draaien, is het verhogen van de verhuurtarieven voor amateurs, maar dat is iets wat ik absoluut niet wil.”

Renske van Kooij, van Bibliotheek Westland, zei dat de collectie mogelijk versoberd moet worden, bibliotheekfilialen korter open kunnen of dat het zelfs noodzakelijk zou kunnen zijn om een bibliotheek in Westland te sluiten.

Bij het Westlands Museum gaan de entreeprijzen mogelijk omhoog.

Weinig geld

Gemeente Westland geeft weinig geld uit aan cultuur. Op de begroting van 2024 heeft de gemeente 59 euro per inwoner voor cultuur begroot. Dat is fors minder dan andere 100.000+ gemeentes in Zuid-Holland. Zo begroot Alphen a/d Rijn 95 euro per inwoner, Zoetermeer 121 euro en Delft zelfs 174 euro. Geen enkele Zuid-Hollandse 100.000+ gemeente begroot mínder voor cultuur dan het Westland.

Hoe belangrijk de Westlandse cultuur is voor het college van B en W werd ook weer aangegeven in de Programmabegroting 2024. Daar wordt zelfs gezegd dat het college extra aandacht aan kunst en cultuur geeft. Dat maakt de bezuinigingen nog onbegrijpelijker, vindt Rozenboom van Cultuurweb, waar ook in de activiteiten moet worden gesneden: “Wij zijn genoodzaakt om te bezuinigen op de buitenschoolse cultuureducatie.”

Maar waar Rozenboom zich misschien nog wel drukker om maakt, is het lot van de kleinere culturele verenigingen en groepen in Westland. Zij die niet structureel gesubsidieerd worden, maar voor het overgrote deel draaien op vrijwilligers. “Een van onze taken is het ondersteunen van het lokale culturele veld. De verenigingen zoals koren en muziekverenigingen hebben het momenteel al ontzettend moeilijk. We kunnen de ondersteuning aan hen echt niet terugschroeven.”

Ilona Rozenboom, directeur Westland Cultuurweb. - Justin Manders

Dat het niet goed gaat met veel culturele verenigingen merkt Rozenboom onder meer aan het toegenomen aantal aanvragen bij het Cultuurweb-loket, waar iedere cultuurliefhebber kan aankloppen voor hulp en advies. En dat is slechts het topje van de ijsberg, vermoedt de Cultuurweb-directeur: “Wij kennen maar een deel van het verhaal. Er zijn er genoeg die, als echte Westlanders, het zelf proberen op te lossen. Ze komen niet snel hun hand ophouden voor hulp. Pas als het echt niet meer gaat.”

Corona

Wat is er precies aan de hand? De nijpende toestand van cultuur in Westland nam snel toe in de coronaperiode. Verenigingen, voor muziek en theater bijvoorbeeld, konden minder of niet repeteren. Na verloop van tijd haakten mensen af. En niemand werd in die tijd lid van een vereniging. Ook kon er niet worden opgetreden, waardoor een grote bron van inkomsten wegviel. Het publiek wist de verenigingen in de periode daarna niet meteen terug te vinden. Rozenboom verwoordt het als volgt: “In coronatijd zijn de zaadjes geplant voor de problemen die nu spelen.”

Maar na corona hield de ellende niet op. De huurprijzen gingen omhoog, er trad hevige inflatie op. De energiekosten stegen. Dat doorberekenen in de contributie deden veel verenigingen liever niet - ze hadden immers al te maken met een ledenterugloop. En daarbij komen veel leden steeds moeilijker rond. 

Verder is er nog iets waar niet alleen cultuurgroepen, maar ook sportverenigingen mee kampen: een tekort aan vrijwilligers. 

Toch is het vooral een ontbrekende financiële basis waardoor cultuurorganisaties op dit moment meer bezig zijn met óverleven, dan met leven, merkt Rozenboom. Ze komen hierdoor bijna niet toe aan waar ze eigenlijk voor zijn: samen mooie dingen maken. En omdat het om vrijwilligers gaat die bijzonder veel vrije tijd investeren, zou het kunnen zijn dat mensen op een gegeven moment denken: “Waar doen we het eigenlijk voor?” Dat is een scenario dat Rozenboom vreest. “Dan heb je een enorme kapitaalvernietiging.”

Wat verenigingen zeggen

Het niet kunnen repeteren en optreden door de coronapandemie is iets waar ook Theatergroep Wateringen mee te maken kreeg. En: “Ook de door ons te beheren bar bij de Wielerronde vond geen doorgang. Hierdoor hebben wij twee jaar lang onze extra inkomsten moeten missen,” aldus voorzitter Hanneke Zwinkels.

Paul Stolwijk, van het bestuur van Deo Sacrum, beschrijft de financiële problematiek door de coronapandemie als volgt: “De huur van onze oefenruimte en uitbetaling van het salaris liepen wel door, terwijl we er geen gebruik van konden maken. De contributie kon uiteindelijk slechts ten dele worden geïnd, omdat er geen enkele activiteit kon worden georganiseerd.”

‘Cultuur heeft bij dit college geen prioriteit’

Dat culturele verenigingen het nog steeds moeilijker hebben dan vóór corona, herkent Stolwijk ook: “Zo’n financiële aderlating kon in 2023 nauwelijks worden goedgemaakt, met wat minder leden en geen enkele financiële steun van de gemeente.” Hij stelt: “Cultuur heeft bij dit college geen prioriteit. Onderhandelingen over een lagere huur leidden tot niets.”

Ook het Heulse Popkoor Simply Best ondervindt nog de gevolgen van de coronaperiode. Dat geldt niet voor Theatergroep Wateringen, aldus Zwinkels: “Wel komt het mogelijk onder andere door corona, dat wij leden en donateurs hebben zien vertrekken, waardoor er dus ook minder inkomsten zijn.”

Theatergroep Wateringen staat niet alleen op het toneel, maar doet ook mee aan activiteiten zoals hier tijdens Halloween 2023. - Archief

Hoge huren

Een groot probleem waar verenigingen tegenaan lopen, is een gebrek aan repetitieruimtes en speelplekken. Dat geldt ook voor Theatergroep Wateringen en Deo Sacrum. De koren van Deo Sacrum hebben moeite om de touwtjes aan elkaar te knopen sinds de huur in 2023 enorm is verhoogd. Door onduidelijkheid over De Veiling als repetitieruimte duurde hun zoektocht naar een betaalbaarder locatie langer. In november werd bekend dat Deo Sacrum vertrok, vanwege de te hoge huur. Ze hopen in de nieuwbouw van De Expeditie weer terug te kunnen keren.

“Culturele verenigingen worden geacht zelf hun broek op te houden. Ze halen hun inkomsten onder andere uit optreden. Maar die plekken om op te treden, zijn steeds duurder en minder beschikbaar,” zegt Rozenboom hierover.

Koor De Waterlanders moest afgelopen winter oefenen in een onverwarmde kerk. “De gemeente moet zorgen voor betere oefenruimtes voor de koren,” vindt Simply Best-voorzitter Frits Persoon.

Ook Theatergroep Wateringen heeft moeite uit de kosten te komen door stijgende huurkosten voor speellocaties. Dit heeft als neveneffect dat er steeds hogere entreeprijzen bij voorstellingen moeten worden gerekend.

Toch proberen alle verenigingen de moed erin te houden. Stolwijk, die hoopt dat de samenwerking met de gemeente transparanter wordt: “We hebben zeker muzikale plannen voor de toekomst, maar of deze haalbaar zijn moet nog blijken. Het voortbestaan van ons koor is onzeker door financiële zorgen. Momenteel is er een tekort op de balans en we hopen dit in 2024 terug te brengen naar bijna nul.” Maar: “Wij verwachten van de gemeente geen enkele financiële bijdrage.”

Zes aanbevelingen

In de notitie ‘Bouwen aan fundament en infrastructuur culturele sector in Westland’, d.d. 1 juni 2022 en herzien in februari 2023, doet Westland Cultuurweb zes aanbevelingen om de culturele verenigingen te helpen. 

1. Financiële ondersteuning voor de aanschaf van faciliteiten, 2. Voldoende repetitieruimtes en speelplekken faciliteren, 3. Het organiseren van activiteiten makkelijker maken, 4. De inflatie, (huur)indexatie en stijgende energiekosten compenseren, 5. Geld voor het fundament in plaats van het geld laten afhangen van ‘meer activiteiten’, 6. Betere bereikbaarheid van de gemeente voor de culturele sector.

Tot op heden heeft Westland Cultuurweb hier nog geen reactie op ontvangen van het college van B en W.

Hanneke Zwinkels: “In 2024 hopen wij weer fantastische voorstellingen te kunnen spelen, we zijn gestart met repetities. Een grote uitdaging is de te verwachten huurverhoging voor onze ruimte in de Hofboerderij voor 1 januari 2025, waarvan wij 1 juli 2024 op de hoogte worden gesteld. Wij maken ons zorgen of we die wel kunnen blijven opbrengen.”

Veel verenigingen maken zich ernstige zorgen over het aangekondigde nieuwe huurprijzenbeleid van de gemeente. Er wordt al lang gesproken over verhoging van de huurtarieven, maar de gemeente heeft nog geen duidelijkheid gegeven over wat dat precies voor de verenigingen gaat betekenen.

Persoon: “Ik ben positief voor het jaar 2024. Het ledenaantal blijft gelijk en er staan alweer een aantal optredens genoteerd. Wij als koor kunnen onszelf aardig redden.”

Die laatste woorden zijn exemplarisch voor hoe veel cultuurorganisaties erin staan, vindt Westland Cultuurweb. Rozenboom: “We hebben niet te maken met een veld dat om geld komt vragen, maar dat probleemoplossend te werk wil gaan.”

Reactie gemeente

Op vragen van Nieuwsblad Westland aan wethouder Carlieke van Staalduinen (Westland Verstandig, Cultuur) over hoe de gemeente kijkt naar de situatie van het culturele veld, wat ze verwacht dat de impact is van de aangekondigde 2%-bezuinigingsmaatregel op culturele instellingen en of ze nog iets gaat doen met de zes aanbevelingen van Cultuurweb, antwoordt de wethouder als volgt: “Als gemeente zijn wij helaas genoodzaakt om te bezuinigen. De 2%-bezuinigingsmaatregel geldt voor alle domeinen en daarmee ook voor cultuur. Met deze maatregel wordt de pijn evenredig verdeeld en wordt voorkomen dat we hard moeten snoeien op één domein. De mate van impact verschilt per instelling. Verwacht wordt dat de 2%-bezuiniging een beperkte impact heeft, ook vanwege de indexatie van de subsidie die mogelijk wordt toegepast. Wij zijn met diverse partners in gesprek over de te verstrekken subsidies en begin volgend jaar komt het college met een voorstel richting de raad.”