Eten wat de pot schaft

Andere tijden, andere gewoonten. Om daar iets van te begrijpen is het nodig je te verplaatsen in de leef- en gedachtewereld van onze voorouders. Dat bewijst de spreeuwenpot die archeologen vonden bij de aanleg van vuilnisberg achter het NS-station in Westerwatering in Zaandam.

In het zomernummer van Zaans Erfgoed, het blad voor de Zaanse geschiedenis, beschrijft stadsarcheoloog Piet Kleij deze spectaculaire vondst.

‘Roofgat’

Er zijn niet veel van dergelijke potten bewaard gebleven. In heel Nederland een stuk of twintig. De aardewerken pot hing aan de gevel van woningen en had daarom een platte achterkant met roofgat erin. Aan de zijkant zat een hals met een gat waar de spreeuwen doorheen konden om een nestje te maken. Er kon een stokje in gestoken worden waar de spreeuw op kon landen voor hij naar binnen ging. Tot zover het vriendelijke deel van het verhaal.

We kennen de spreeuwenpotten van zeventiende-eeuwse schilderijen en van gevelstenen waarop te zien is wat men in vroeger tijden als normaal beschouwde. Want wat er in de Zaanse grond zo gaaf bewaard is gebleven blijkt een nestkastje te zijn, maar niet ten gunste van de familie spreeuw. Net voor het uitvliegen van de jongen greep een hand ze via het roofgat in de achterwand. Vervolgens werden ze in de keuken bereid. Vanuit de spreeuwenpot gingen ze in de stoofpan. Kleine vogels als lijsters, vinken en dus ook spreeuwen waren toen een lekkernij.

In Zaans Erfgoed staan deze zomer verhalen over watersport, in verband met Sail Amsterdam 2025. Interessant is ook het verhaal over Gerrit Jan Zwertbroek, medeoprichter van de VARA. Hij verruilde het socialisme voor het fascisme.

Zaans Erfgoed is te koop bij de Zaanse boekhandels.