Molenaars De Kat gewaardeerd om hun kennis

Nieuws zo 3 aug 2025, 09:30 Update: 17:37

ZAANDAM - Als het aan de leden van de Zaansche Molen ligt dan blijft de exploitatie van verfmolen De Kat in handen van de familie Kempenaar. Dit blijkt uit een digitale peiling. Een opsteker voor de molenaarsfamilie en een mooie aanleiding voor een kijkje achter de schermen.

Door: Marianne Dane

Als we bij De Kat arriveren begint molenaar Piet Kempenaar net met een rondleiding. We starten in het Walhalla van de molen; de ruimte waar alle verfstoffen liggen opgeslagen.

Wereldberoemd

Verfmolen De Kat is de meest beroemde molen van de Zaanse Schans en misschien wel van Nederland, vertelt Piet. Het is de laatste windverfmolen ter wereld dat pigmenten en kleurstoffen maakt van natuurlijke grondstoffen. Ateliers van over de hele wereld kopen hun verfpigmenten bij De Kat voor de restauratie van historische schilderijen. Daarnaast vinden de pigmenten gretig aftrek bij kunstenaars die ook graag in de stijl van de oude meesters willen werken.

Jarenlange kennisopbouw

Ooit stonden er 60 verfmolens in de Zaanstreek. Toen de laatste verfmolens verdwenen is de meeste kennis verloren gegaan. Piet: “Toen we 45 jaar geleden met verfmolen De Kat begonnen hadden we nog geen idee hoe de verfstoffen te maken en hoe ze konden worden toegepast. Gelukkig waren er van diverse verfmolens nog de inkooplijsten.”

Een workshop op molen De Kat is zowel leerzaam als gezellig.

Vaticaan vaste klant

Middels uitgebreid onderzoek, veel lezen en uitproberen is het Piet en zijn collega Sjors van Leeuwen gelukt om op grote schaal pigmenten en kleurstoffen te produceren. Maar daarmee waren ze er nog niet. Jarenlang maakten de molenaars reizen in binnen- en buitenland om een clientèle op te bouwen. Inmiddels weet iedereen De Kat te vinden en is zelfs het Vaticaan vaste klant.

‘Pannenrood’

Piet heeft ook nagenoeg alle leveranciers bezocht, om met eigen ogen te zien hoe en waar de grondstoffen geworven worden. Daarnaast volgde hij cursussen om te leren werken met de pigmenten en kleurstoffen. Rond 1600 stond hier de eerste verfmolen, vertelt Piet. “Die maakte plantaardige verfstoffen uit Tropisch hout; rood hout uit Brazilië, blauw hout uit Mexico en oranje sandelhout uit India. Dat werd gebruikt om wol te verven. Om dit wol verven onder de knie te krijgen heb ik een week op een verfboerderij in Someren doorgebracht.”

De Kat is de enige molen op de Zaanse Schans waar je ook boven een kijkje kunt nemen.

In de verfkamer verbazen we ons over het enorme assortiment aan natuurlijke pigmenten en kleurstoffen, gewonnen uit gesteenten, mineralen, bomen en planten. Het populairst zijn de rode verfstoffen, zoals Brazielrood en Pannenrood vertelt Piet. “Pannenrood wordt gemaakt van gemalen Hollandse dakpannen. Het moeten wel oude, negentiende eeuwse dakpannen zijn, die hebben namelijk meer kleur.”

Lapis Lazuli

Het meest tot de verbeelding sprekende pigment is wel het hemelse blauw met de exotische naam Lapis Lazuli. Allemaal kennen we het intense blauw van de zeventiende eeuwse schilderijen van Johannes Vermeer. Het pigment wordt gewonnen in de bergen van Afghanistan en is voor de meeste schilders nog altijd onbetaalbaar. De verkoopprijs (ruim 49 euro per 10 gram) ligt nog steeds bijna net zo hoog als dat van goud. Piet: “Zelfs Rembrandt schilderde met het goedkopere Smalt. Dat werd in drie lagen dik opgebracht om een enigszins vergelijkbaar effect te krijgen.”

Luizen op je lippen

Sommige kleurstoffen worden uit dieren gewonnen. Het felbegeerde rozerood bijvoorbeeld is afkomstig van de Cochenilleluis. De kleurstof wordt volop gebruikt in de voedingsindustrie (denk aan koek en snoep) en in de cosmetica. De toeristen moeten lachen als Piet hen vertelt hoe de lipstick van de dames rood gekleurd wordt. “Woman with insects on their lips.”

Maalkamer

De molenaar neemt ons vervolgens mee naar de maalkamer, om ons het malen van de pigmenten te tonen. De toeristen zijn vooral onder de indruk van de vier grote molenstenen, die gezamenlijk maar liefst 10.000 kilo wegen. We hebben geluk. Er staat veel wind, dus draaien ze alle vier.

Boven op de stelling

De Kat is de enige molen op de Zaanse Schans waar we ook boven een kijkje kunnen nemen. De steile trappetjes zijn dankzij de armleuningen door bijna iedereen goed te nemen. Boven op de steenwielzolder heb je een mooi zicht op de draaiende tandwielen die de molenstenen aandrijven. Een klein trappetje leidt ons tenslotte naar buiten op de stelling. Daar worden we beloond met een prachtig uitzicht op de Zaanse Schans, de Kalverpolder en de andere molens. Al met al een leuk en leerzaam bezoek voor jong en oud.

Openingstijden

Verfmolen de Kat (Kalveringdijk 29) is dagelijks geopend van 9.00 tot 16.30 uur. De toegang is 7,50 euro voor volwassen en 3,75 voor kinderen van 4 t/m 17 jaar. Leden van de Zaansche Molen hebben gratis toegang.