Waar liggen de verborgen schatten van Alkmaar?

Wordt er ergens in de stad archeologisch onderzoek gedaan? Grote kans je Nancy de Jong tegenkomt. Nancy is een van de drie stadsarcheologen en vertelt zó enthousiast over haar vakgebied dat je bijna zin krijgt om zelf amateur-archeoloog te worden. Dat dé trouwring van Maria Tesselschade (1594-1649) werd teruggevonden, beschouwt Nancy als een van de meest bijzondere vondsten. “De vondsten tijdens onderzoek aan de Langestraat - waar ze ooit woonde - werden door een collega in een modderig zakje naar me gebracht. Toen ik de gevonden voorwerpen in een emmer afspoelde en ineens een gouden ring met diamant zag, was dat gewoon magisch! Die ring is ‘gewoon’ 400 jaar geleden verloren en wij hebben het weer gevonden. Juwelenhistoricus Martijn Akkerman - bekend van ‘Tussen Kunst en Kitch’ - heeft de ring onderzocht en via het Rijksmuseum konden we het goud laten dateren. Begin 17e eeuw was het gemaakt en dat matcht, want Maria trouwde in 1624. Voor een archeoloog is het een heerlijk gevoel als alle puzzelstukjes in elkaar vallen.”

Je zou het niet verwachten, maar archeologen willen liever niet graven. (Foto: Boedine Roobeek)

Niet onderzoeken

Je zou het niet van een archeoloog verwachten, maar Nancy zegt dat archeologen liever niet willen graven. “We kunnen er beter vanaf blijven om alles intact te laten. Als ik zie hoe ze veertig jaar geleden te werk gingen... oef. Bij sommige bouwaanvragen die binnenkomen, adviseren we weleens om bijvoorbeeld heipalen anders te plaatsen zodat alles heel blijft in de bodem. De ontwikkelingen op technisch vlak gaan snel en we kunnen nu absoluut niet inschatten wat de mogelijkheden over tien of vijftien jaar zijn.”

Ondergrondse schatkamer

De verwachtingskaart vol kleuren laat zien welke gebieden het meest interessant zijn. De hele binnenstad kleurt knalrood en is feitelijk één grote ondergrondse schatkamer. “De geschiedenis ligt letterlijk op een paar centimeter onder je, meestal direct onder de bestaande vloer. De huizen staan precies op hun houten voorgangers. En die huizen staan weer op de verbrande houten woningen die dáárvoor op die plek stonden. Bij een grote verbouwing - zoals bij de V&D - onderzoeken we natuurlijk zoveel mogelijk.” 

Niet elke middelgrote stad heeft zijn eigen stadsarcheologen en het kan Alkmaarse grondeigenaren veel geld schelen omdat de gemeente meedenkt en een deel van kosten voor haar rekening neemt. “Alkmaar doet veel meer dan andere gemeenten en dat is ook ontzettend belangrijk. Er zijn nog volop interessante gebieden die het onderzoeken waard zijn, vooral op de oude strandwallen die hoger liggen en dus als eerste gebieden interessant zijn om te wonen.” Op dit moment is Nancy actief bij ziekenhuis Noordwest dat verbouwd wordt. “We vinden veel moestuinen uit de 17e eeuw. Aan de hand van de pollen die we daar vinden, kunnen we achterhalen wat ze precies verbouwden. We zien zelfs wanneer akkertje omgespit zijn; hoe bijzonder is dat!”

Nieuwe kaart

De nieuwe archeologische verwachtingskaart is het eindresultaat van ruim dertig jaar archeologisch onderzoek. Via dez-e kaart kan iemand die zijn woning wil verbouwen onder meer zien of er een onderzoeksplicht geldt. De verwachtingskaart wordt eind november besproken in de gemeenteraad.