Hoe verloor Zwammerdam een polder aan Reeuwijk?

Historie wo 18 feb 2026, 08:10

ZWAMMERDAM - Wie wel eens een fietstocht bij de Reeuwijkse Plassen heeft gemaakt, realiseert zich het echt niet. Bij het Reeuwijkse Hout, eerder de polder Broekvelden en Vettenbroek lag vroeger een deel van de gemeente Zwammerdam. Het is tegenwoordig een recreatiegebied met veel natuur, gelegen tussen Gouda/Reeuwijk en Driebruggen. Hoe kwam het dat daar vroeger grondgebied van Zwammerdam lag?

Alphen aan den Rijn Ons Erfgoed

Door Redactie Ons Erfgoed

De gemeente Zwammerdam was tot 1960 veel groter. Zo hoorden de buurtschap Tempel (tegenwoordig Bodegraven-Reeuwijk), een deel van Reeuwijk en Boskoop en een groot gedeelte van Bodegraven tot de gemeente Zwammerdam. Daarmee was het een van de grotere gemeenten van Nederland qua oppervlakte. De gemeenten in de omgeving, zoals Reeuwijk, Boskoop en Bodegraven, wilden hun grondgebied uitbreiden en lieten hun oog vallen op Zwammerdam. Daar voelden ze de bui al hangen.

Protest

Na de viering van het 1.000-jarig bestaan van het dorp in 1960, werd een actiecomité opgericht om samenvoeging met andere gemeente tegen te houden. In 1963 gingen veel inwoners naar het Binnenhof om te protesteren tegen een dreigende fusie. De Tweede Kamer koos wel voor een fusie, maar de inwoners mochten zelf bepalen met welke gemeente ze wilden samengaan. En zo werd Zwammerdam in 1964 samengevoegd met Alphen aan den Rijn. Na de fusie ging echter 95 procent van het grondgebied van Zwammerdam naar Bodegraven, Reeuwijk en Boskoop.

De gemeente Reeuwijk, in 2011 gefuseerd met Bodegraven, is vooral bekend door de Reeuwijkse Plassen. Deze twaalf veenplassen zijn in de achttiende en negentiende eeuw ontstaan door turfwinning. De dertiende plas, Broekvelden/Vettenbroek, nu met de naam Reeuwijkse Hout, was eerder eigendom van de gemeente Zwammerdam. Deze plas, ook wel Surfplas genoemd, ontstond door zandwinning voor de uitbreiding van rijksweg A12 en de Goudse wijk Bloemendaal aan het begin van de zeventiger jaren in de vorige eeuw. Broekvelden en Vettenbroek, gelegen tussen Reeuwijk en Driebruggen, is nu bekend door de grote aantallen watervogels die de plas als rust- en voedselgebied gebruiken.

De polder Broekvelden en Vettenbroek, voor 1964 nog grondgebied van Zwammerdam, vormde een probleem door het opkomende grondwater en de ligging van 6 meter onder NAP. Het polderbestuur stelde voor om turf te steken, maar was tegelijk bang om nog meer problemen met het water te krijgen. Op Oudejaarsdag 1925 brak de ringdijk door, waardoor de gehele polder onder water kwam te staan. Alle inwoners van de polder en hun vee moesten geëvacueerd worden. Tweeëntwintig gezinnen raakten dakloos.

Leegpompen

In 1926 begon men met het leegpompen van de polder. Het water bleef echter te hoog staan. Geld voor het droogleggen en een nieuw gemaal was niet beschikbaar. Daarom werden alle landerijen door de gemeente Reeuwijk gekocht voor 3,20 gulden per vierkante meter. En zo werd de polder Broekvelden en Vettenbroek eigendom van de gemeente Reeuwijk. Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland besloot in 1967 tot ontgronding en zandwinning in de polder over te gaan. Op 16 april 1971 werd de bemaling stopgezet, waardoor het polderpeil geleidelijk hoger werd. Het gemaal evenals de bijbehorende machinistenwoning werden afgebroken.

Op de plek van het gemaal ligt nu een steiger. De inwoners van de polder werden verspreid over de omliggende gemeenten. In de buurtschap Sluipwijk werd een apart woonwijkje gebouwd voor de opvang van bewoners van de polders. En zo wisselde de polder niet alleen van eigenaar (van gemeente Zwammerdam naar de gemeente Bodegraven-Reeuwijk), maar ook in gebruik. Na zeven eeuwen agrarische exploitatie en wonen kwam er nu een gebied bekend als het Reeuwijkse Hout met mogelijkheden voor recreatie en toerisme, maar ook voor het genieten van een prachtige natuur.

Of het mooie gebied nu bij de gemeente Zwammerdam of die van Bodegraven-Reeuwijk hoort, maakt voor de meeste mensen niet meer uit.