Video | 100-jarige Cisca uit Amsterdam blikt terug op haar leven: ‘Vrouwen hebben tegenwoordig gelukkig meer rechten’

Door Shirley Brandeis

“Ik heb geluk gehad” zegt Cisca Pattipilohy. “Ik was de enige dochter in het gezin, maar er is nooit verschil gemaakt tussen mij en mijn broers.” Haar op Banda geboren ouders hadden allebei gestudeerd en waren voor hun tijd, bijna een eeuw geleden en in toenmalig Nederlands-Indië, behoorlijk modern. “Maar er waren grenzen. Ik wilde graag net als mijn vader architect worden. Maar dat vond hij geen beroep voor een vrouw.”

Radjafamilie

Cisca werd geboren in Makassar, een stad op het eiland Celebes in voormalig Nederlands-Indië, en groeide op in een gezin met vier kinderen. “Ik kom uit een radjafamilie. Mijn opa van vaders kant was het hoofd van een grote gemeenschap op de Molukken.” Ook haar moeder, medisch analiste van beroep, kwam uit een feodale familie en haar vader werkte veel voor Nederlanders. Dat gaf aanzien en inkomsten. “Wij hadden het daardoor redelijk goed in de koloniale tijd. Al kwamen mijn Nederlandse vriendinnen en ik niet bij elkaar over de vloer.”

Als inlanders stonden ze laagste in rang. Maar zij hadden dus privileges die ervoor zorgden dat Cisca naar een Europese lagere school ging en in Batavia, het huidige Jakarta, naar de HBS. “Ik was erg goed in wiskunde, ik ben een echte bèta.” Na de Tweede Wereldoorlog ging ze op advies van haar ouders in Nederland studeren; Indisch recht in Leiden. “Daar leerde ik over de verschrikkingen van het kolonialisme.”

Politieke vluchteling

In haar studententijd leerde ze haar toekomstige echtgenoot Zain kennen. Of ze meteen verliefd was? “Nee. Ik vond mannen eng. Zo was ik opgevoed. In mijn geboorteland mochten mannen meer dan één vrouw hebben. Dat is zo onrechtvaardig. Vrouwen hadden veel minder rechten dan nu. Tegenwoordig meer ja. Gelukkig maar. Daarom roep ik ook graag naar vrouwen: ga je ontwikkelen en zorg dat je financieel onafhankelijk bent.”

Samen met Zain keerde ze na hun studietijd en een bruiloft terug naar Indonesië, waar Cisca als ambtenaar op het Departement van Verkeer en Openbare Werken werkte en hij hoofdredacteur werd van een communistische – en toen het leger de macht kreeg een staatsgevaarlijke – krant. Ze spraken zich uit tegen het systeem, wat leidde tot spanningen en gevangenschap. In 1968 kwam ze als politieke vluchteling met hun vier kinderen (twee dochters en twee zoons) en haar ouders naar Nederland, om er voorgoed te blijven. Haar echtgenoot stierf uiteindelijk in 1975 in gevangenschap. “We hebben elkaar nooit meer gezien.”

Hotpants

IJskoud. Zo omschrijven dochters Dida en Maja, die bij het gesprek aanwezig zijn, de eerste kennismaking met Nederland. “Het was mei en zestien graden. En dan waren ook nog de minirok en hotpants in de mode!” Waar Cisca door haar opvoeding vloeiend Nederlands sprak, moesten de kinderen de taal nog leren. Ook kregen ze te maken met discriminatie. “We waren in ons buurtje in Slotervaart de enige van kleur. Soms zeiden ze: ga terug naar je land.” Met een moeder die de kost voor het grote gezin moest verdienen, was het een zegen hun grootouders in de buurt te hebben. Als informatiespecialist en bibliothecaresse wist Cisca naam te maken in de vrouwenbeweging. Ze is onder andere medeoprichter van DIAN, een Indonesische vrouwenorganisatie. Voor haar baanbrekende werk voor het eerste archief- en documentatiecentrum voor de Zwarte, Migranten- en Vluchtelingenvrouwenbeweging in Nederland ontving ze lof en een prijs.

Krakkemikkig

Sinds een jaar woont ze in woonzorgcentrum Leo Polak. Hoe het voelt om honderd te worden? “Dat ben je je eigenlijk alleen bewust als je omgaat met oudere vrouwen die al wat krakkemikkig zijn en niet meer echt belangstelling voor het leven hebben. Dat heb ik wel. Altijd. Ik voel me geen honderd. Maar ik ben het nu dus wel.”