VuilnisOproer in opstand tegen nieuwe afvalbakken Osdorpplein: ‘De wortel brak meteen in tweeën’

Nee, hij is niet blij met de nieuwe afvalbakken. “Ze zijn ook niet nieuw,” zegt Van der Borden. “Het zijn de bekende Puccinibakken, met wat aanpassingen die de gebreken niet oplossen.” Maar op 28 september klonk er wel gemeentelijk gejuich toen het nieuwe type afvalbak werd geïntroduceerd en de eerste twaalf achter het Centraal Station werden geplaatst. Dit moet dé oplossing zijn voor het probleem dat is ontstaan sinds de invoering van statiegeld op flesjes en blikjes. Sindsdien gaat Amsterdam gebukt onder openstaande afvalbakken. Met de nieuwe bakken zal de stad een stuk schoner worden.

Duur en gevaarlijk

Nu staan de beste stuurlui wel aan wal, maar bij VuilnisOproer hebben ze er behoorlijk veel verstand van. Sinds zijn pensionering brengt de vroegere KNO-arts heel wat tijd door met niet alleen het prikken van afval in zijn buurt, maar ook met het structureel oplossen van afvalproblemen. Zo ontstond in 2020 VuilnisOproer Nieuw-West, waarin tal van bewoners meedenken en -doen. Van der Borden weet dus waar hij het over heeft als hij stelt dat de nieuwe afvalbakken niet alleen duur en kwetsbaar zijn, maar ook gevaarlijk.

Bonbons

De ellende van dit alles – statiegeld op blikjes en kleine flessen – was onvoorzien toen het huidige type afvalbak door de gemeente in 2018 als de norm werd ingesteld. Puccini- afvalbak is de naam, omdat de Puccini-methode de Amsterdamse standaard is voor het ontwerp van elementen in de openbare ruimte, zoals lantaarnpalen, bankjes en dus ook afvalbakken. Als je nu denkt: dat is toch de naam van die chocolaterie? Dat klopt. De bonbons kwamen op tafel tijdens een gemeentelijke vergadering over de openbare ruimte. “Die bonbons staan symbool voor kwaliteit,” gekscheerde iemand. En de ambtenaar bedoelde: voor passie, ambacht, goede ingrediënten, gedegen voorbereiding en met een hoge eindkwaliteit. Sindsdien is de naam Puccini.

750 kapotte prullenbakken

Maar wie rondkijkt in de stad, zal het geen goede reclame voor de overheerlijke chocoladezaak vinden. De stad is smerig, de afvalbakken staan open. Met gemak fotografeerde Ewart Tamminga in 2025, toen Amsterdam 750 jaar bestond, 750 opengetrokken bakken als ludiek cadeau aan de jarige stad. Doe een rondje socials en je struikelt over de ergernissen. Wél leuk, en dat werkt best goed: er kwamen mandjes in alle kleuren en maten bij de bakken. Een stadsbreed particulier initiatief, waar ook VuilnisOproer in Nieuw-West volop op inzette. “Zo blijven we wel de sociale stad waar je anderen jouw statiegeld kunt geven.”

Kinderarmpje

Die mandjes waren zelfs nog een beter idee dan het nieuwe, beter gezegd aangepaste ontwerp, stelt Van der Borden. De aanpassingen leveren namelijk weer nieuwe problemen op én de kosten zijn hoog: duizend euro per afvalbak. Terwijl het veel eenvoudiger kan. “En vooral ook veiliger. Toen ik het nieuwe ontwerp een week eerder op de Vakbeurs Openbare Ruimte in Utrecht zag, dacht ik meteen: die deur slaat door het veermechaniek wel erg hard dicht!” Hij plaatste als experiment een winterpeen tussen deur en bak. “De wortel brak meteen in tweeën, vanwege de snelheid van de deur en de scherpe rand aan de afvalbak. Je zou niet willen dat daar een kinderarmpje tussenkomt. Of denk eens aan het lawaai elke keer als de deur ’s nachts in een stille straat dichtvalt.”

Smeulende sigaret

Maar de stad zit vast aan Puccini. “En dus moest de bestaande bak worden aangepast.” Die klus nam Verpact, de landelijke recycler van verpakkingen op zich en die investeerde in het nieuwe model met de naam ‘Puccini model Verpact’. Pluspunten: de vuilniszak blijft beter op zijn plek, er is een apart vak voor statiegeld en de deur heeft geen slot, maar een magneetsluiting. Maar er zijn meer bezwaren. “De afvalbak bestaat uit heel veel onderdelen. Hoe meer onderdelen, hoe groter de kans dat iets in de Openbare Ruimte kapot gaat. Ook zijn er kunststof onderdelen toegevoegd en die zijn brandbaar. Een smeulende sigaret kan een flinke fik worden.”

Haakje en bak

De nieuwe afvalbakken zijn gevaarlijk, zo klinkt het tegengeluid van VuilnisOproer op het gemeentelijke enthousiasme. “We wilden ze, zolang ze gevaarlijk zijn, niet op proef op het Osdorpplein. Als daar een ongeluk gebeurt, vergeef ik het mezelf nooit. Maar het is niet gelukt ze tegen te houden.” Hij heeft een goedkoper alternatief, waarbij de huidige afvalbakken voor enkele euro’s per exemplaar worden aangepast. Een simpel haakje bovenin en een 40 centimeter hoge bak onderin zorgen dat de vuilniszak in de afvalbak blijft en zodoende wel gesloten kan worden. “Dat scheelt heel wat belastinggeld. En de gemeente moet wel alle kapotte bakken doorlopend repareren, want een open afvalbak verspreidt afval, daar waar een gesloten bak afval verzamelt. Als je weet dat een bak weer kan worden dichtgemaakt en op slot blijft, zullen meer mensen de openstaande deur wel weer dicht in het slot willen duwen.”

Vergeten

“Welke gemeente zet een afvalbak neer die niet functioneert?” Liever gaat hij helemaal terug naar de Constructo-200-afvalbak van de firma Grijsen. “Tjonge, wat waren die stevig. Ze zijn er eentje in Slotermeer vergeten weg te halen indertijd. Die is altijd dicht. Die koester ik.”