Herdenking Kamp Schoorl indrukwekkend als altijd

Door: Ed Bausch

“Deze locatie ademt vreselijke geschiedenis.” Waarnemend burgemeester Marjan van Kampen stond er voor het eerst. Op die plek iets voorbij de kuil waar nu Staatsbosbeheer haar ontmoetingscentrum heeft. Aan de Oorsprongweg, op een duintje, staat het monument er het hele jaar. Je fietst er zomaar aan voorbij. Soms ligt er een enkel bosje bloemen. Woensdag lag er een zee van bloemen. De stoet van bloemenleggers lijkt ieder jaar langer te worden en dat is mooi. ‘Kamp Schoorl’ leek in de jaren na de Tweede Wereldoorlog in vergetelheid weg te zakken. Maar nu is het groots, door de jaarlijkse herdenkingen en door de moeite die de in 1991 opgerichte stichting Vriendenkring Mauthausen heeft genomen om het kamp in de harten te bewaren. Jaarlijks op 11 juni is er de herdenking. Een moment om stil te staan bij slachtoffers, maar ook, en steeds meer lijkt het, een moment als een hernieuwde oproep tot broodnodige verbinding en een sein op rood, voor waakzaamheid voor nieuwe haat en verdeling.

Bewustzijn

De burgemeester sprak de woorden in die trant. “Omdat het bewustzijn van nieuw gevaar groter wordt. We zien dat democratische waarden onder druk worden gezet. Dat groepen in de samenleving tegen elkaar worden uitgespeeld. Dat haat breed wordt uitgezaaid. Wat doen wij met het besef dat hier, in Kamp Schoorl, mensen zoals u en ik gevangen zaten, om te worden afgevoerd en vermoord in een ver, buitenlands kamp?” De burgemeester sprak de woorden kalm, maar de boodschap kwam heel helder aan, daar op die vredige middag aan de rand van het duin onder de hoge, ruisende bomen.

Waarnemend burgemeester

Zouden er nog bomen zijn die de gebeurtenissen van toen hebben gezien? Zouden de nu rondvliegende, twitterende vogels elkaar doorseinen wat er ooit was op die plek? “En dan horen we vandaag dat joodse mensen hun mezoeza (een doosje als een teken van veiligheid) van de voordeur halen, de kandelaar uit het zicht halen, hun keppel maar afzetten. We zijn allemaal verantwoordelijk voor hoe we reageren als anderen worden uitgesloten, uitgescholden, bedreigd. Een samenleving waarin mensen bang zijn om te zeggen wie ze zijn, dat is geen vrije samenleving”, sprak Marjan van Kampen.

“Blijf praten, blijf zien”

“Elke dag kunnen we keuzes maken. Voor verdraagzaamheid of voor verdeeldheid. Voor angst of voor actie. Het vergt moed om op te staan. Moed om dichtbij elkaar te blijven, ook als we het misschien oneens zijn. Mijn oproep aan u is: Laat deze herdenking niet eindigen bij dit moment. Blijf praten. Blijf zien. Alleen dan is ‘Dit nooit meer’ geen leeg gezegde maar een opdracht die we samen dragen.”

Frank van Vree

Gastspreker en schrijver Frank van Vree benoemde het vervolgens nog nadrukkelijker: het herdenken nu is ook een vermaning. “We zouden de slachtoffers van toen tekort doen als we nu alleen herdenken. We moeten ook hen herdenken die verzet pleegden.” En hij noemde een groep uit Sommelsdijk, op Goeree Overflakkee. “Laat ze maar stikken”, had Lambert Roodzand daar geroepen als verzet tegen de Duitsers. Samen met een groep van een paar honderd andere mannen werd hij afgevoerd, ook naar Kamp Schoorl. Slechts een enkeling van de ruim 1900 mannen die er gevangen zaten en vandaar werden gedeporteerd, overleefde een kamp ver weg. Denk je het in. “Waar staan wij, als er nu wordt getornd aan rechtstatelijkheid, waar staan wij als er nu weer ‘Eigen volk eerst’ wordt geroepen. Leren van het verleden: nadrukkelijker dan ooit moeten we het nu tegen elkaar zeggen.”

Zee van bloemen

Kinderen van de Teun de Jagerschool droegen gedichten voor, de rabbijn sprak het ‘jiskor’ uit (jiddisch voor een traditionele herdenkingstekst), soms zingend en daarna was er indrukwekkende stoet van bloemenleggers. Vele druppels maken een zee. De zee van bloemen ligt er de komende dagen daar bij het monument aan de Schoorlse Oorsprongweg. Kamp Schoorl is niet vergeten. Het staat er sterker dan ooit.